Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 155

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 155
Ritdómar "53 ardrama eða fylli flokk heimsósómaverka. Bókin ber miklu frekar einkenni þess að vera skrifuð með heimspekikennslu í huga. Þó svo að ekki sé um kennslubók að ræða þá ber hún þess merki að vera skrifuð af sönnum heimspekikennara sem vill laða áheyrendur sína til heim- spekilegra vangaveltna og vangaveltna um heimspekina sjálfa og sögu hennar. I því sambandi má sérstaklega benda á umfjöllun Atla um „vanda Descartes og gátur þekkingarfræðinnar" (kaflar 13-18) sem tilvalið ítarefni í kennslu þar sem Orðrœða um aðferð eða Hugkiðingar um frumspeki væru hafðar til grundvallar.2 Svipaða sögu má segja um þá hluta verksins sem fjalla um „hughyggju og málspeki" (kaflar 19-23) og „veraldar- hyggju og vísindabyltingar" (kafiar 23-25). Umfjöllun Atla um heimspeki Berkeleys, Locke og Wittgensteins er tilvalinn inn- gangur fyrir þá lesendur sem vilja kynna sér málspekihefðina nánar. Þó er túlkun Atla, sérstaklega á heimspeki Wittgen- steins alls ekki hafin yfir gagnrýni. Sömu- leiðis mætti þrefa um það lengi dags hvort sú fullyrðing að hrekjanleikalögmál Karls Popper sé „frægust þeirra hugmynda" sem útskýra með hvaða hætti ein vís- indakenning „kollvarpar annarri" stand- ist (131). Fyrirfram hefði mátt búast við að í það minnsta yrði minnst á kenningar Thomas Kuhn, sem er þó að engu getið. Auðvitað er því hvergi haldið fram af höf- undi að um tæmandi umfjöllun um „hug- hyggju og málspeki" eða „veraldarhyggju og vísindabyltingar" sé að ræða. Fyrst og fremst er litið til sambands þessara heim- spekistefna við efahyggju og í því ljósi er því skýrt haldið fram að málspeki og ver- aldarhyggja hafi verið leiðir sem hafi verið reyndar til að sigrast á efahyggju. Hættan er vissulega sú að þess háttar nálgun gefi lesandanum skakka mynd af verald- arhyggju, vísindabyltingum, málspeki og hughyggju. Atli fer ansi nálægt því að líta á málspeki sem sérstakt tilfelli hughyggju, mörk þess mögulega og raunverulega séu felld saman við „mörk þess hugsanlega, segjanlega eða þekkjanlega" (96). Við erum sumsé komin að kjarna málsins: rökstuðningnum fyrir því að „tilraunir heimspekinga til að hrekja efahyggju hafi minni en engan árangur borið". A bjargi byggði hygginn maður hús Atli tilgreinir sérstaklega fjórar heim- spekistefnur eða „tilraunir heimspekinnar" sem hann telur að hafi reynt að yfirstíga efann og öðlast vissu. Fyrst ber að nefna beitingu „heilbrigðrar skynsemi" í anda G.E. Moore og Rodericks M. Chisholm. Að mati Atla nær heilbrigð skynsemi aldrei að hrekja efahyggju, við getum aldrei slökkt allan efa með því að vísa þess sem „heilbrigð skynsemi" segir okkur. Líklegasta niðurstaða þess væri einfald- lega þrátefli þar sem ein fullyrðing stend- ur gegn annarri (30). I annan stað má nefna fyrrnefnda veraldarhyggju í anda Davids Hume sem felur í sér mun alvar- legri áskorun þar sem hún virðist hrein- lega neita að taka efahyggju alvarlega sem heimspekilegan eða hugmyndafræðilegan valkost þar sem hún sé andstæð náttúru- legum eða eðlislægum hugsunarhætti mannsins (123). Þó svo að sú væri raunin þá telur Atli ekki að þar með sé efahyggja dæmd úr leik; öðru nær. Ef við tileinkum okkur heimssýn veraldarhyggjunnar er efahyggjan nauðsynleg til þess að forða okkur frá kreddufestu þar sem hún virkar sem „mótvægi við náttúrulegar tilhneig- ingar" okkar (126). Það má fullyrða að ekki sé réttilega hægt að túlka 1sátt við óviss- una á þann veg að „heilbrigð skynsemi" eða veraldarhyggja séu á einhvern hátt varasamar tilraunir heimspekinga til að kveða efann í kútinn, en öðru máli gegnir um hin tvö dæmin sem Atli tekur. Það eru annarsvegar hughyggja, þ.m.t. málspeki- legar útfærslur hennar sem minnst var á hér að ofan, og pragmatismi. Eins og áður sagði þá er einn kostur / sátt við óvissuna hversu opinskár og af- dráttarlaus höfundurinn er í skoðunum
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.