Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 72

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 72
70 Svavar Hrafn Svavarsson aðeins að velja þá hluti sem eru í samræmi við náttúruna,jafnvel þó að valið sé til þess að öðlast. Abyrgð og örlög Stóumenn aðhylltust örlagahyggju, nauðhyggju, löghyggju. Skipan náttúrunnar, sem vitringurinn skilur og lifir eftir, er ákveðin og Lögbundin. Öllu sem gerist, öllu sem við manneskjurnar gerum, jafnvel viðhorfum okkar, er skapað að gerast í óbrotinni keðjuverkan orsaka og afieiðinga. Þessa skipan kalla stóumenn örlög, sem eru fullkomlega skynsamleg og góð. Það tilheyrir viskunni að viðurkenna og jafnvel fagna stöðu manns í skipan heimsins, hvað sem á gengur: „[Zenon og Krýsippos] héldu þvi fram að allt væri örlögum háð og notuðu eftirfarandi lík- ingu. Þegar hundur er bundinn við kerru er hann dreginn af henni og fylgir henni ef hann vill fylgja. Þannig fer hans eigin sjálfráða athöfn saman við nauðsyn. En ef hann vill ekki fylgja kerrunni, neyðist hann eigi að síður til þess. Þannig er einnig málum háttað með manneskjur. Þótt þær vilji ekki fylgja, neyðast þær eigi að síður til að fara þangað sem fyrir þeim liggur að fara."40 Ljóslega er áhrifavaldi okkar stefnt í hættu. Ef athafnir okkar eru ekki undir okkur sjálfum komnar heldur nauðsyn og örlögum, í hvaða skilningi berum við þá ábyrgð á þeim? Og hvers vegna ættum við yfirleitt að ígrunda og ákveða síðan, fyrst hvað sem við gerum hlýtur lögum samkvæmt ávallt að gerast? Þetta voru svonefnd letingjarök. Því var svarað til að ígrundun okkar sé einnig örlagabund- in. Nú telst ábyrgð manneskju iðulega krefjast þess að henni sé frjálst að gera annað en hún gerir. Þetta viðurkenndu stóumenn en sögðu samt ekki skilið við nauðhyggju sína. Þeir gerðu greinarmun á tvenns konar frelsi. Þeir höfnuðu því eðlilega að við byggjum við það valfrelsi sem gerir okkur kleift að gera eitthvað annað en við gerum í raun. Hins vegar búum við yfir ákveðnu sjálfræði, sem gerir okkur kleift að samþykkja vissa breytni án ytri þvingunar, og sérhver athöfn okkar krefst samþykkis okkar. Þetta sjálfræði, segja þeir, færir okkur ábyrgð á gerðum okkar. Kenndir Ráðandi hluti mannssálarinnar er alfarið skynsamur. Þessi skoðun stóumanna gengur í berhögg við fiestar aðrar kenningar um sálina, sem gera greinarmun á skynsemis- og skynleysishluta. Þegar við breytum á svig við skynsemina, segja þeir, er það vegna ófullkominnar skynsemi. Kenndir eða tilfinningar (TtáOn) eru rangir dómar sem við fellum vegna mistaka skynsemi okkar. Ljóslega á að upp- ræta þær. Dyggðug manneskja hefur ekki kenndir. Þetta er harkalegt viðhorf.41 Kenning stóumanna gerir ráð fyrir því að frá barnæsku hrífi heimurinn mann- eskjuna með því að birtast á alls kyns hátt, með alls kyns skynmyndum, sýnd- 40 Hippolýtos, Afsönnun allrar villutrúar 2.21. Um stóíska örlagahyggju, sjá Frede 2003:179-205. 41 Um kenndaleysi stóíska vitringsins, sjá Striker 19963: 270-80.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.