Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 34

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 34
32 Henry Alexander Henrysson Kunn samlíking Leibniz á mannshuga og marmarakubbi gæti átt ágætlega við. Líkt og hverju marmarastykki er gefin af náttúrunni ákveðin mynd eftir „æðakerf- inu" sínu sem fær myndhöggvari getur síðan leitt í ljós afhjúpast mannshugurinn í sinni réttu mynd aðeins við hin þyngstu högg tilverunar.29 Viss reynsla af tilver- unní varpar ljósi á hvernig hver og einn er samansettur. Samkvæmt Leibniz er það aðeins við djúpa íhugun sem skynjun okkar verður nægilega næm til að þessi afhjúpun verði möguleg. Við þurfum að leita til náttúrunnar til þess að kynnast okkar eigin náttúru. Við erum af náttúrunnar hendi gædd þeim eiginleika að vera þátttakendur í henni, með henni.30 IV Hér verð ég þó líklega að myndast við að svara einni ákveðinni spurningu: Hvað er þá náttúra? I stað þess að velja þá leið, sem er auðvitað alltaf freistandi, að snúa til baka til viðurkenndrar heimsmyndar sem samsamar náttúruhugtakíð við sann- anlegar staðreyndir um ytri heim og líf- og sálfræðilegar forsendur mannlífs vil ég feta mig aftur til Aristótelesar. Eg byrjaði á Jónasi Hallgrímssyni. Hann sagði um frægan hugsuð: „eru samt hugmyndir vitringsins gamla svo snotrar og lífiegar að enginn skyldi gjöra gys að þeim."31 Ég fæ ekki betur séð en að hugmyndir Aristótelesar hafi einmitt verið svo snotrar og líflegar að þær hafi lifað Ijómandi lífi á sautjándu og átjándu öld. Samkvæmt þeirri heimsmynd er náttúruhugtakið gildishlaðið.32 Heimurinn er cosmos, náttúruleg skipan sem endurspeglar þau gæði sem allir hlutir stefna að, og sem hugsun okkar getur, þegar henni er rétt beitt, orðið hluti af og þátttakandi í. Við erum hluti af þessari náttúru þegar við leitumst við að nálgast þau gæði sem náttúra okkar fær okkur til að sækjast eftir. Er þessi mynd sem ég hef verið að draga upp „aristókratísk" frumspeki, eins og einhver sagði við mig um daginn? Ég ætla ekki að fullyrða neitt um það, en læt duga að benda á að það er til þráður sem á sér rót hjá Aristótelesi og blómstraði á nýöld (hvað sem hver segir) og sem mér finnst að eigi erindi við samtímann. Ég sé þennan þráð fyrir mér sem einhvers konar milliveg milli analýtískrar nátt- úruhyggju þeirra sem líta á Bacon og Hume sem andlega forfeður sína og róm- antískrar óreiðuhugsjónar Thoreau. Skynseminni er ætlað að afhjúpa ákveðnar forsendur í óreiðunni án þess að hrapa inn í merkingarleysi gildissnauðrar nátt- 29 Leibniz 1997: 52. 30 Grein Björns Þorsteinssonar „Náttúran, raunin og veran" dregur skemmtilega fram, með því að rannsaka „Hugleiðingar við Oskju" eftir Pál Skúlason, hvernig stórbrotin náttúra getur komið manni í snertingu við veruleikann sjálfan sem við aftur getum ekki annað en vonað að búi yfir reglu og leiðsögn. I íyrrnefndri málstofu Hugvísindaþings fékk ég þá spurningu hvers konar nátt- úrureynslu þurfi til þess að við upplifum náttúruna eins og hún tali til okkar. Sú náttúruskoðun sem ég ræði í þessum inngangi krefst ekki beinnar skynreynslu af ægifegurð. Hún snýst fyrst og f remst um afstöðu og íhugun. Hins vegar er eins víst að flest okkar verði ekki vör við náttúruna neina við ærandi gný vatnsfalla eða nístandi þögn víðerna. 31 Jónas Hallgrímsson 1989: 7. 32 Monte Johnson (2008) hefur nýlega vakið mikla athygli fyrir spennandi umfjöllun um náttúru, tilgang og merkingu í heimsfræði Aristótelesar. Bók lians hefur sannfært mig um að kenningar Aristótelesar og ekki síður sú þróun sem þessar kenningar fóru í gegnum á nýöld séu mikilvæg leið til þess að rannsaka gildi í náttúrunni og raunar gildi og hlutverk hennar sjálfrar.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.