Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 32

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 32
30 Henry Alexander Henrysson ari heimsmynd. Alþekkt er til dæmis sú fullyrðing hans að mannshugurinn hafi frá náttúrunnar hendi ekkert til að bera sem getur stjórnað mati hans og við- brögðum við umhverfi sínu. Forsendur stærðfræði, rökfræði og siðferðis verða til við reynslu samkvæmt honum.21 Skynreynslan sjálf var okkar eini kennari.22 Descartes hafði skrifað um hvernig við getum ekki annað en laðast að sannleika og hinu góða þar sem okkur sé gefinn sá hugur sem hefur aðgang að slíkum lögmálum. Náttúran, í ákveðnum skilningi, leiðir okkur að hinu rétta og góða. Hún afhjúpar sjálfa sig við það að einhver nálgast hana á réttan hátt.23 Hume hefur ekki uppi jafntilkomumikil orð, en samkvæmt honum virðist okkur vera, á náttúrulegan hátt, gert að laðast að ákveðnum skoðunum svo eðlilega að jafnvel stöndugustu efarök fái ekki haggað þessum skoðunum. Nú má vera að margir hvái yfir því hvers vegna sé verið að draga þessa mynd fram þar sem slíkar hugleiðingar hljóti að hafa horfið í kjölfar upplýsingarinnar og varla verið endurvaktar síðar. Tvenns konar röksemdir heyrast gjarnan gegn siðferðilegri náttúruhyggju í þessum anda sem er býsna fjarskyld þeirri frænku sinni og nöfnu sem hefur tíðkast á tuttugustu öld. Annars vegar má benda á þá gríðarlega áhrifamiklu athugasemd Humes sjálfs að margir heimspekingar geri sig seka um óréttmæta yfirfærslu milli hugmynda þegar þeir færa sig frá stað- reyndum til boða; Að heimspekingar eigi það til að segja okkur hvernig náttúran ætti að vera fremur en að útskýra hvernig hún er.u Náttúruhyggjan sem birtist í þessum orðum þarf reyndar ekki að stangast svo mjög á við hina sem ég hef hér verið að segja frá. Það er einungis þegar maður skilur náttúruna aðeins sem sam- ansafn staðreynda sem Hume hefur rétt fyrir sér (ef það er þá þetta sem hann er að segja). Náttúran getur hins vegar haft ákveðið boðvald án þess að segja nokkuð til um það hvernig hún sjálf ætti að vera. Gildishlaðinni heimsmynd fylgir gjarnan hugsun um það hvernig hún gæti verið. Aðalatriðið er að margir þeir heimspek- ingar sem talið er að Hume hafi talað um voru ekki að leiða neitt af helberum staðreyndum. Þvert á móti voru þeir að velta upp siðaboðum út frá athugunum á því hvað se'gott; til dæmis í hverju megi finna samræmi í innra eðli og þess sem vísað er til sem „framvindu náttúrunnar". Einnig er hægt að benda á ekki síður áhrifaríka athugasemd um hinn tilfallandi veruleika siðferðislífsins, en hún er sú augljósa staðreynd að við gerum víst engu síður það sem slæmt er en gott, að því er virðist í boði náttúrunnar. Menn hafa á öllum tímum haft, að því þeir segja, hina ágætustu ástæðu, sprottna af náttúru- legum hneigðum, til þess að breyta eins og þeir gerðu án þess að afieiðingarnar hafi vakið trú, von eða kærleika með nokkrum manni, eða gætu mögulega talist 21 Sjá Locke 2000:17-20. 22 Locke hafði raunar eins og margir raunhyggjumenn fjarska lítinn áhuga á „reynsluheiminum". Hjá honum verður reynsla þunnt hugtak sem nær yfir lítið annað en beina skynreynslu. Leibniz sagði raunhyggjumenn horfa framhjá þeim skynjunum sem þeir verða ekki áskynja. 23 Hafa ber í huga að Descartes var ekki að lofa öruggri vitneskju um það sem náttúran kenndi honum, a.m.k. ekki í sama skilningi og stærðfræðileg vitneskja er skýr og greinileg. Raunar má lesa Descartes fremur sem efahyggjumann um fjölmörg efni heldur en sem þann rökhyggjumann sem mönnum er tamt að sjá fyrir sér. Honum var meinilla við að tjá sig um hvernig hlutir eru „í raun og veru", óháð því hvað við, sem takmarkaðar verur, getum vitað um þá. 24 Hume 2001: 302.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.