Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 64

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 64
62 Svavar Hrafn Svavarsson frá Kitíon og Kleanþesi sem þriðji leiðtogi stóíska skólans á síðari hluta þriðju aldar f.Kr. Hann er helsti og mesti fulltrúi fyrsta skeiðsins í sögu skólans, sem var einn þriggja höfuðskóla hellenískrar heimspeki, ásamt epikúrisma og akadem- ískri efahyggju. Þekking okkar á skoðunum hans og eldri stóumanna byggist á brotum og umfjöliunum annarra, sem oft krefjast töluverðrar túlkunar. Krýsippos kvað hafa ritað meira en 700 bækur. Engin hefur varðveist. Helstu heimildir okk- ar um þessa siðfræði hans eru eftirtalin verk: Um endimörk góðs og ills (3.16-76) eftir Cicero, Díogenes Laertíos (7.84-131) og Stobajos (2.57-116). Við eigum meira eftir seinna tíma stóumenn rómverska keisaratímans, svo sem Seneca (kennara og ráðgjafa Neros), lama frelsingjann Epiktetos og keisarann Markús Árelíus. Allir höfðu þessir hugsuðir mikinn áhuga á hagnýtu gildi stóuspekinnar.19 Náttúrulegarfrumhvatir og eignun Stóumenn hefja greinargerðina fyrir siðfræði sinni með vöggurökunum svo- nefndu. Þeir skyggnast í vögguna og vísa til hegðunar hvítvoðunga.20 Frumhvöt þeirra er viðleitni til að komast af, bjargast, lifa áfram. Epikúringar leituðu einnig í vöggur eftir rökum; þeir fundu hins vegar ánægju. Stóumenn studdu þennan (kannski eilítið vafasama) empíríska vitnisburð með markhyggju. Til að tryggja lífið hlýtur náttúran að gæða kornabarnið frumstæðri sjálfsvitund og sjálfselsku, þeirri tilfinningu að barnið tilheyri sjálfu sér. Þessi kennd hvetur barnið til að leita þess sem stuðlar að eigin varðveislu og viðgangi. Það er hér sem stóumenn tefia fram einu mikilvægasta hugtaki siðfræði sinnar: eignun (oÍKEÍœatc;).21 Náttúran eignar kornabarninu sjálft sig. Það gerir hún reyndar við allt sem lifir. Hér sjáum við saman komnar náttúru heimsins og náttúru mannsins, þar sem hið fyrra er niðurskipaður hluti hins síðara. Stóumenn nota síðan þetta hugtak eignunar til að segja þroskasögu mannsins. Eignun víkkar eftir því sem manneskjan þroskast. Hún þróar með sér hvatir og sífellt fleiri viðfangsefni þessara hvata fara að tilheyra manneskjunni og samræmást náttúru hennar. Á vissu stigi hneigist manneskjan í samræmi við náttúru sína til að leita sannleikans með skilningarvitum sínum. I stuttu máli eignast hún hvaðeina sem samræmist náttúru hennar og gerir henni kleift að blómstra sem manneskja. Náttúran eignar manneskjunni einnig foreldra hennar og smám saman annað fólk. Þannig stígur manneskjan mikilvægt skref frá sjálfhverfu til þess að umfaðma náungann sem hluta þeirrar náttúru sem hún samræmist. Lýsingin á þessu skrefi er mikilvæg fyrir stóíska siðfræði, því henni 19 Síðustu tvo áratugina hefur ritvcrkum um stóuspeki almennt og stóíska siðfræði sérstaklega fjölgað til muna. Besta heildstæða greinargerðin um siðfræði stóumanna sem ég þekki er Striker 19963: 221-80. Ollu aðgengilegri eru Meyer 2008, k. 5, sem og Inwood og Donini 1999: 675-738. Eins og segir í meginmálinu eru heimildir okkur um stóuspeki erfiðar viðureignar. Til eru tvö nýleg rit þar sem safnað hefur verið saman þessum heimildum. Annað ritið er Inwood og Gerson 1997 [1988]. Þar er að finna kaflana eftir Cicero (234-42 að hluta), Díogenes (190-203) og Stobajos (203-32), ásamt öðrum frumtextum. Hitt ritið er Long og Sedley 1987. Þar er heimildum skipað niður eftir viðfangsefni og þær útskýrðar heimspekilega (k. 56-67). Bæði byggja þau mikið á safn- inu Stoicornm Veterum Fragmenta eftir Hans von Arnim (Leibzig: Teubner, 1903-5). 20 Um þennan empírisma fornaldar, sjá Brunschwig 1986:113-44. 21 Margt hefur verið ritað um þetta hugtak; sjá t.d. Striker 1996C og Engberg-Pedersen 1990.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.