Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 55

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 55
Að skoða náttúru til að skoða náttúru 53 leikunum. Til einföldunar skulum við gera ráð fyrir því hér og nú að þeir séu óháðir skynjunum okkar á þeim. Það er að segja að það hvort hlutur sé 5 eða 10 sentimetrar að lengd eða það að hann sé kúlulaga en ekki teningslaga sé óháð því hvað skynjun mín (eða annarra) gefur til kynna um lengd hans eða lögun. Hug- myndin er jú sú að með því að eiginleikinn sé mælanlegur þá sé mælingin það sem gefur rétta mynd (að því gefnu að mælitækin séu ekki bjöguð, sem er auðvitað alltaf möguleiki) og trompi skynjanir okkar sem mat á eiginleikanum. Hvernig geta þá gögn sem snúast um skynreynslu okkar sagt okkur eitthvað um eðli þess- ara eiginleika sem eiga að vera sjálfstæðir frá skynreynslunni? Vandinn er sem sagt fólginn í því að eiginleikarnir sem um er að ræða eru óháðir reynslu okkar af þeim og eru í hlutunum burtséð frá því hvort við upplifum þá eða vitum af þeim. Það hvernig eða hvort við skynjum þá hefur þannig ekkert með þessa eiginleika að gera. Af þessum sökum getur verið freistandi að draga þá ályktun að besta leiðin, og jafnvel eina færa leiðin, til að átta sig á eðli þessara eiginleika sé gegnum skynsemina ómengaða. Það sem gildir er að geta hugsað sér eiginleikana óskynj- aða og það hvernig skynreynsla okkar er af þeim getur þá bara þvælst fyrir. Hér held ég að afstaðan verði að ráðast af hugmyndum um forsendur frum- spekinnar, eða það sem kalíað hefur verið metametafýsík. Á hvaða forsendum er það sem heimurinn skiptist niður í hluti og eiginleika þeirra og á hvaða for- sendum getum við hugsað um þessa skiptingu? Er þessi skipting eitthvað sem er bara á einn skýrt afmarkaðan veg og gæti ekki verið öðruvísi? Ef skiptingin gæti ekki verið öðruvísi þá kann að virðast sem skýr hugsun og greining sé kannski tryggasta leiðin til að komast að einhverju um eðli eiginleikanna. Það sem ég á við er um það bil þetta: Göngum út frá því að einhvers konar verufræðileg hluthyggja sé rétt.14 Sem sagt er það hvernig heimurinn er óháð því hvernig við skynjum heiminn eða upplifum hann. Eða að minnsta kosti er einhver hluti af heiminum óháður okkur á þennan hátt. Verufræðileg hluthyggja útilokar ekki að hluti heimsins, jafnvel stór hluti hans, sé afurð hugsunar okkar. Það sem hún krefst er aðeins það að heimurinn sé að einhverju leyti óháður hugsuninni. Sam- kvæmt þessu gæti væntanlega brugðið til beggja vona með áreiðanleik skynjunar okkar á heiminum. Það er vissulega mögulegt að skynjun okkar gefi okkur rétta mynd af þessari sjálfstæðu og óháðu gerð heimsins en það hlýtur að vera allt eins mögulegt að myndin sé skökk, jafnvel kolröng. Þar með hlýtur að vera ótækt að notast við rannsóknir á hverfulli skynreynslunni þegar komast skal að raun um eðli sjálfstæðra og óháðra eiginleika. Réttast hlýtur að vera að leiða út eðli þeirra með skynsemina að vopni. En það má líka hugsa sér mynd sem væri kannski rétt að kenna við Kant, eða allavega kalla innblásna af honum: að heimurinn, þótt hann sé á einhvern hátt sem er að vissu leyti óháður hugsunum okkar, skiptist í raun ekki svo skýrt niður nema þá kannski á einhvern afar óræðan hátt. Sú leið að skipta hlutum niður eftir stærð og lögun og þess háttar er eitthvað sem einkennir okkar aðferð til að lýsa heiminum, sem takmarkast alltaf af einkennum mannlegrar hugsunar og skynj- l4 Margir hafa haldið fram vcrufræðilegri hluthyggju og er Platon auðvitað afbragðsgott dæmi. Af heldur nýrri skrifum má nefna Armstrong 19783 og 1978^ og Sider 2001 og 2009.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.