Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 156

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 156
154 Ritdómar sínum. Á það ekki hvað síst við hér. Atli segir m.a.: „Sjálfum finnst mér öll hug- hyggja afar ótrúleg og á erfitt með að taka hana alvarlega." (104) Áður var bent á að í inngangi verksins eru pragmatismi og hughyggja skilgreind sem „undarlegar heimspekistefnur". En hvað felst í þess- um undarlegheitum? Þær skilgreiningar á hughyggju og pragmatisma sem lagðar eru til grundvallar eru á þessa leið: Hughyggju er stundum lýst sem kenn- ingu um að veruleikinn sé fyrst og fremst andlegs eðlis og það efniskennda sé aðeins til sem skynjanir, reynsla eða hugsun. [...] eitt helsta samkenni hug- hyggjumanna er að þeir telja að mörk hins raunverulega falli saman við mörk hins þekkjanlega, að það sem hugurinn nær ekki tökum á sé ekki til. (32-33) Samkvæmt þessari speki [þ.e. pragmat- isma] merkir orðið „satt", þegar það er haft um skoðun eða kenningu, nokkurn veginn það sama og „nothæft" eða „gagnlegt". (33) Ekki verður gerð tilraun til að meta sann- gildi eða nákvæmni þessara fullyrðinga hér, lesendum Hugar er treyst til að gera það á eigin spýtur. En í staðinn má spyrja að hvaða leyti hughyggja og pragmatismi séu ósamrýmanleg efahyggju samkvæmt því sem höfundur Isátt við óvissuna held- ur fram. Ef litið er nánar á málið þá virð- ist sem sáttin við óvissuna hvíli sjálf á bjargföstum grunni. Grunni sem Atli virðist ekki telja að efahyggja geti hvikað og sé í raun grundvallarforsenda þess að efahyggja sé yfirhöfuð möguleg. Þessi grunnur er hluthyggja um veruleikann og samsvörunarkenning um sannleikann. Olíkt „heilbrigðri skynsemi" og veraldar- hyggju bjóða hughyggja og pragmatismi upp á leiðir til að efast um þennan grunn. Því er haldið fram að ,,[u]m leið og gert er ráð fyrir hluthyggju um veruleikann og samsvörunarkenningu um sannleika er efahyggju gefinn laus taumur" (31). Það verður hinsvegar ekki séð að um nauðsyn- lega eða nægjanlega forsendu fyrir efa- hyggju sé að ræða. Hér komum við að því sem verður að kalla mesta ljóðinn á I sdtt við óvissuna, þ.e.a.s. hversu hratt höfund- urinn sópar til hliðar þeim valkostum, sem óneitanlega eru í boði, fyrir utan hlut- hyggju um veruleikann og samsvörunar- kenningu um sannleikann. Tökum sem dæmi þessi orð höfundar um hluthyggju og samsvörunarkenninguna: „Nú eru þessar tvær forsendur sem efahyggja gerir yfirleitt ráð fyrir svo sem ekki miklar kenningar" (31). Þannig er látið að því liggja að um augljós sannindi sé að ræða sem óþarfi sé að velta mikið meira fyrir sér. Slík nálgun samræmist ekki því mark- miði bókarinnar að vera inngangur að heimspekilegri þekkingarfræði. Auk þess er athyglisvert að höfundur slær hér þann varnagla að „yfirleitt" geri efahyggja ráð fyrir hluthyggju og samsvörunarkenningu. En ef litið er til verksins í heild þá er hvergi gerð grein fyrir þeirri efahyggju sem myndi byggja á öðrum forsendum. Boðskapur verksins til lesenda virðist því vera sá að ef þeir vilja tileinka sér og beita efahyggju þá verði þeir að gjöra svo vel og samþykkja hluthyggju um veruleikann og samsvörunarkenningu um sannleikann og að þær efasemdir sem velt er upp gagnvart þessum kenningum eru túlkaðar sem árásir á „efahyggju" og tilraunir til að komast að öruggri vissu. Það er í því ljósi sem gerð er grein fyrir pragmatisma og hughyggju í texta Isátt við óvissuna. Litið er svo á að upphafiega hafi þær komið fram sem svar við efahyggju, eða leið til að „þagga niður í efanum" (32). Hughyggjan grefur undan hluthyggju um veruleikan og pragmatisminn grefur undan samsvör- unarkenningu um sannleikan. Ein leið til að meta verðleika þessa viðhorfs er að framkvæma þá hugartilraun hvort það sé mögulegt að ímynda sér karl eða konu, sem annað hvort neitar hluthyggju um veruleikann eða samsvörunarkenningu um sannleikann, nú eða báðum, en er engu að síður staðföst í efahyggju sinni.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.