Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 93

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 93
Endurheimtfegurðarinnar á tímum náttúrunnar 91 er gert út af við fegurðarhugtakið með því að leggja það að jöfnu við einstaklings- bundinn smekk sem sé afstæður. Vissulega er fegurð háð aðstæðum vegna þess að við skynjum eitthvað sem fallegt í tilteknum aðstæðum og annað sem ófag- urt eða ljótt. Fegurð er bundin tískum og menningarstraumum. Engu að síður skiptir okkur máli að meta fegurðargildi hluta og í því samhengi er hægt tala um jákvæð eða neikvæð fagurfræðileg gildi, líkt og Berleant gerir.1 Markmið okkar er að komast að því hvað liggur til grundvallar jákvæðum fagurfræðilegum gildum. Ekki til þess að leiða fram einhver viðmið um smekk - slík viðmið eru skilyrt af stund og stað - heldur til þess að lýsa kjarna þess sem gerist þegar við upplifum eitthvað sem fallegt. I öðru lagi höfnum við andstæðu viðhorfi, þ.e. þeirri hugmynd að fegurð sé hlutlæg, hana sé hægt að skynja á fjarlægan, hlutlausan hátt í gegnum skilningar- vit sjónar og heyrnar (sem eru nátengd skynseminni og trufia ekki hugann með líkamleika sínum eins og lykt og snerting gera), hana sé hægt að mæla og ákvarða í gegnum formúlur sem ákvarða rétt hlutföll, form og áferð sannrar fegurðar. Feg- urð einskorðast að okkar mati ekki við hlutlæga eiginleika verks eða viðfangs heldur felst hún í gæðum aðstæðna sem við skynjum og gera okkur kleift að staðhæfa að okkur finnist eitthvað fallegt. Kynlegfegurð og erótík I þriðja lagi hefur hugmyndin um fegurð, sem hefur í heimspekikenningum verið tengd hinu kvenlega, sæta og krúttlega, verið vandkvæðum bundin. Bæði vegna þess að hún einkennist af vanmati á hinu fagra og lítillækkun þess sem hefur hefðinni samkvæmt verið talið einkenna kvenleika. Fegurð og kvenleika hefur frá upphafi nútíma fagurfræði á 18. öld verið stillt upp sem pari sem myndar and- stæðuna við hið háleita og karlleika.! Þessari hugmynd fylgir sú mýta að fegurð sé frekar ómerkilegt aukaatriði, skraut á yfirborðinu sem veldur krúttlegri, grunn- hygginni ánægju; fegurð er eitthvað sem konur eiga að eltast við, en hæfir ekki sönnum karlmanni. Samkvæmt Kant er hugur kvenna fagur en þær eru ófærar um að hafa innsýn í það sem hið háleita opinberar. Þess vegna hafa þær takmark- aða getu til þess að fatta hinar siðferðilegu víddir mikillar listar og stórbrotinnar náttúru.-1 Fegurð skilin á þennan hátt er hugsanlega ein ástæða þess að listfræð- ingar telja fegurð ekki það sem list gengur aðallega út á. Fegurð er í besta falli aukaafurð vel heppnaðs listaverks, en ekki aðalsmerki þess. Listsköpun gengur m-ö.o. ekki út á að skapa listaverk sem á að vera fagurt. Samkvæmt útbreiddum skilningi í samtímalist er hlutverk listaverks miklu fremur að hjálpa okkur að sjá hluti og veruleika í nýju og athyglisverðu ljósi. Þessi skilningur er ólíkur fornum hugmyndum um hlurverk lista sem var ætlað að skapa eftirmynd af náttúrunni 1 Berleant 2010:155. 2 Kant 1764/2004. 3 KJinger 1997.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.