Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 67

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 67
Stðísk siðfræði og náttúruhyggja 65 gildi og því sem er gott felst í því að hið síðara hlýtur að gagnast manni, leiða til farsældar. Því jafnvel þótt hlutlaust viðfang með gildi sé í samræmi við nátt- úruna gæti það mögulega skaðað manneskjuna. Það ætti við um auð, sem spillir auðveldlega. Enn fremur gæti manneskja endrum og sinnum við sérstakar aðstæður ekki átt að velja hlutlaust viðfang með gildi. Aðstæðurnar gætu krafist þess að hún fórnaði heilbrigði sínu fyrir annað hlutlaust viðfang með gildi. Þá fylgir að jafnvel þótt samræmi við náttúruna gefi okkur mælikvarðann til að velja hvað skuli gera, þá er mælikvarðinn ekki alger. Hlutlaus viðföng með mikið gildi kalla stóumenn ákjósanleg (nponyuéva) en hin með mikið vangildi nefnast óákjósanleg. Hin fyrri myndu samsvara því sem aðrir heimspekingar nefndu líkamleg og ytri gæði. Meðal elstu stóuspekinga voru skiptar skoðanir á því hvort gera skyldi þennan greinarmun á hlutlausum viðföngum. Ariston var alfarið andvígur því.28 Fyrst ekki ætti undanbragðalaust að velja hið ákjósanlega viðfang, villti sýn að gera upp á milli þeirra og gæfi til kynna að þessi viðföng væru í raun gæði. Mótbár- an afhjúpar mikilvægan þátt í siðfræði stóumanna. Hefðu stóumenn fallist á að nákvæmlega enginn gildismunur væri á heilbrigði og heilsuleysi, bærilegum fjár- hag og sárri fátækt, væri erfitt að finna skynsamlegan grundvöll fyrir vali á öðru hvoru. Enn fremur gefur þessi flokkun stóumönnum færi á að setja þá reglu, sem venjulegt fólk gæti fylgt, að velja skyldi hluti sem eru í samræmi við náttúruna, að öllu jöfnu. Við ættum til dæmis að leggja rækt við heilbrigði. Og reyndar eru þessar reglur kjölfesta venjulegs fólks. Þær gera því kleift að gera það sem það á að gera, breyta á viðeigandi hátt. Þetta nefndu stóumenn KaöfJKOv, en Cicero þýddi með officium, sem löngum var þýtt með sky/du.29 Viðeigandi breytni og re'tt breytni Viðeigandi breytni eða skylda er viss athöfn (ekki tegund af athöfnum) sem manneskju tilheyrir að vinna. Sem manneskjan þroskast kemur skynsemi hennar fram og verður það afl sem gerir henni kleift að velja á milli mögulegra athafna og breyta á viðeigandi hátt. Þannig lifir hún í samræmi við eigin skynsömu nátt- úru. Stóumenn skilgreina viðeigandi breytni sem „samkvæmni í lífinu, sem að breytninni lokinni hefur skynsamlega réttlætingu."30 Samkvæmnin er samræmi við náttúruna, en skynsamleg réttlæting er sú sem fullkomin skynsemi vitringsins hefur fram að færa. Breyti þessi fullkomni vitringur, væri breytni hans samkvæmt skilgreiningu rétt (KaTÓpBcoua). Vitringurinn breytir ekki aðeins á viðeigandi hátt heldur nauðsynlega á réttan hátt. Þar sem viðeigandi breytni þarf ekki að velta á vali hlutar sem er í samræmi við náttúruna (t.d. heilbrigði), fyrst aðstæður gætu krafist annars vals, miðar viðeigandi breytni ekkí nauðsynlega að þeim hlutlausu viðföngum sem eru ákjósanleg. Það er þó reglan sem fylgja skyldi; við eigum að 28 Um dcilu Aristons við Krýsippos, sjá Strikcr 1996: 231-39. 29 Um greinarmun á skylduhugtiiki stóumanna og Kants, sjá Cooper 1996: 275-78. Schneewind 1996: 285-301 skýrir greinarmuninn ekki síst með tilvísun til ólíkrar sýnar á náttúruna (297-98). 30 Stobajos 2.85.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.