Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 137

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 137
Ritdðmar QS sem þörf er á að nálgast frá mismunandi sjónarhornum - það er ómögulegt að skilja náttúruna og stað mannsins innan hennar ef sjónarhornið er takmarkað, t.d. við efnahagslega hagsmuni.I öðrum kafla, sem ber nafnið „Skilningur og blinda", fjallar Ólafur einmitt um það hvernig einstaklingar og samfélög geta verið sleg- in „náttúrublindu" þegar sjónarhornið takmarkast við gagnsemi: „Sá sem lítur á náttúruna einungis út frá gagnsemi mun aldrei öðlast skilning á náttúrunni sem náttúru - hann mun í raun aldrei sjá neina náttúru. Það eina sem hann kemur auga á, hvert sem hann lítur, er mögulegt gagn." (42) Olafur bendir á að vandinn sem hinn náttúrublindi glímir við sé tvíþættur. I fyrsta lagi [er vandinn] sá að við sjáum ekki eðli hlutanna vegna þess að við erum blinduð af tilganginum sem þeim er ætlað að þjóna. I öðru lagi skortir okkur uppeldi - fagurfræðilegt uppeldi - sem gerir okkur næm á eðli hlutanna frekar en einberan tilgang þeirra. Við- fangsefni slíks uppeldis er skynjun okk- ar, ekki bara á list og menningu, heldur einnig á náttúrunni og okkar hvers- dagslega umhverfi. (43) Þama vekur Ólafur Páll athygli á þeim mismunandi sjónarhornum sem nauðsyn- legt er að öðlast til þess að skilja náttúruna og stað okkar innan hennar. I vestrænum samfélögum nútímans hefur sýn manna á náttúruna takmarkast við sjónarhorn gagnsemi og efnahagslegra hagsmuna, og fylgifiskar þessa sjónarhorns eru tilhneig- ingarnar til þess að reyna að afhjúpa nátt- úruna með tækjum vísinda og tækni til þess að ná valdi yfir henni og laga hana að (oftar en ekki stórlega ofmetnum) þörf- um okkar. Þegar þetta sjónarhorn verður ráðandi gefst minna og minna rými til þess að gefa gaum að öðrum sjónarhorn- um sem einkennast af allt annarri nátt- úrusýn. Ólafur gefur okkur innsýn í sína eig- in fagurfræðilegu og siðfræðilegu sýn á náttúruna í síðustu tveimur köflum bók- arinnar, „Lítilsháttar limlesting" og „Lífs- háskar lítils manns". I þessum köflum lýsir hann sinni eigin skynjun á náttúrunni og hvernig hún mótar afstöðu hans til henn- ar. I „Lítilsháttar limlesting" spyr Ólafur hvað það er að heillast af einhverju, í ljósi þeirrar reynslu að heillast af íslenskri náttúru (þessi reynsla er mikilvægasta söluvara íslenskrar ferðaþjónustu). Að heillast af einhverju er að skynja eitthvað - land, manneskju, sögu - og upplifa það sem óumræðanlega verð- mætt. En ekki er nóg með að maður upplifi slíkt verðmæti, heldur gerir maður það sér hjartfólgið. Maður inn- byrðir verðmæti þess og gerir það að hreyfiafli eigin sálar. Þeir sem þekkja ástina kannast við þetta. Við þekkjum þetta líka úr einlægri vináttu. (184) Þarna lýsir hann fagurfræðilegri skynjun á náttúrunni. Að heillast af náttúrunni felst í að vera opin fyrir því að skynja nátt- úrufegurð, rétt eins og það að heillast af manneskju fær okkur til að sjá fegurð hennar. Fegurð,2 ást og vinátta eru ná- tengd hugtök sem sameiginlega færa okk- ur nær siðferðilegri sýn á náttúruna. Sam- kvæmt Ólafi er forsenda einlægrar vináttu hæfileiki mannsins til þess að heillast af einhverju (184). Það að heillast er upphaf- ið að ást og vináttu - það sem maður heillast af verður manni hjartfólgið. Og þegar eitthvað er orðið manni hjartfólgið þá verður það hluti af manni sjálfum. Það verður hluti af manni vegna þess að það verður hreyfiafl sálarinnar. Og þannig er vináttan. Þegar maður eignast einlægan vin, þá stækkar maður - mað- ur verður meiri manneskja. Þegar vinur manns deyr, þá deyr líka hluti af manni sjálfum. (184) Þannig verður fagurfræðileg sýn á nátt- úruna uppspretta siðferðilegra tengsla og virðingar fyrir náttúrunni. I formála vísar Ólafur í bókina Raddir vorsinspagna eftir Rachel Carson og líkir þeirri ógn sem
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.