Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 83

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 83
Leiðin að æðstu náttúru 81 sálir og lífshætti. Þannig má rökstyðja að sálir og lífshættir tilheyri sama stiginu. Ekki eru þó allir sammála þessu enda má skilja almennu lýsinguna þannig að fyrst fjalli eitt þrep um sálir og svo annað um lífshætti. Á móti kemur að í samantekt- inni er einungis talað um lífshætti en ekki sálir sem virðist einkennilegt ef Platon hefur hugsað sér sérstakt stig fyrir sálirnar. Auk þess tel ég að vel megi gera grein fyrir því hvernig sálir og lífshættir tilheyra sama stigi. Hér mun ég nefna tvennt til viðbótar þessu til stuðnings. Fyrst má nefna að framar í ræðu Díótímu kemur fram að sérhver maður end- urnýist stöðugt. Þetta á ekki bara við um líkamann heldur einnig sálina. Ástæðan er sú að það sem tilheyrir sálinni breytist, eins og „háttarlag, venjur, skoðanir, ástríður, nautnir,þjáningar og ótti" (2076). Fyrstu tvö orðin virðast stinga nokkuð í stúf, því þau vísa frekar til athafna í efnisheiminum en huglægra hræringa. Orðin sem hér eru þýdd sem „háttarlag" og „venjur", oí ipcmoi og xá f|9n, eru því hlið- stæð orðinu sem Platon notar um lífshætti, þ.e. E7UTr|SeúuaTa.12 En hvers vegna skyldi Platon tengja saman sálina og lífshætti og hvernig má skýra þetta tvennt sem hluta af sama stiginu í „ástarstiganum"? Hér komum við að síðari ástæðunni fyrir því að líta á stig sálar og lífshátta sem eitt. Nefna má að fræg er sú skoðun Sókratesar að telja þekkingu duga manni til að vera dygðugur. Hugrænir eiginleikar og athafnir virðast því mjög samhangandi í hugsun hans. Þetta kann að vera bakgrunnur Platons hér. Eg vil hins vegar út- skýra þetta frekar með lýsingu á breytingunni sem verður í „ástarstiganum" með tilfærslunni frá stigi til stigs. A líkamsstiginu er viðfang einstaklingsins einfaldir efnislegir hlutir. Það sem bætist við á næsta stigi er skilningur á innra lífi lík- amanna, þ.e. sálum þeirra. Hér er því tilfærsla frá yfirborðslegri skoðun líkama til meðvitundar um innra líf þessara líkama. Á líkamsstiginu færist einstaklingurinn 1 þrepum frá því að skilja bara einn líkama til þess að átta sig á líkömum almennt. Þetta gerist á sama hátt á sálar- og lífsháttastiginu með þeim hætti að maður fer að átta sig á því að innra lífið á sér tilhneigingar sem birtast einmitt í lífsháttum, þ-e. því sem líkami með sál framkvæmir. Sálir og lífshættir hanga þá þannig sam- an að maður áttar sig á því hvernig skilningur á innra lífi er forsenda fyrir því að skilja lífshætti og hvernig lífshættir eru birtingarmynd hins innra lífs sálarinnar. Það eitt að skilja að líkamar eiga sér innra líf veitir ekki fullan skilning á sálinni. Það er ekki fyrr en maður skilur samhengi sálar og lífshátta sem glíman við þetta viðfang hefur náð fullum þroska. Niðurstaðan er því sú að stigin í „ástarstiganum" eru fjögur. Á fyrsta stiginu er viðfangið líkamar, einn, tveir eða fleiri. Á öðru stiginu er fengist við sálir og lífshætti. Á þriðja stiginu er efniviðurinn vísindi. Og á fjórða stigi ríkir fegurðin sjálf 12 Hér hef ég vikið frá þýðingu Eyjólfs. Hann þýðir oi Tpóiroi og tá r\öi-| með orðunum „geðbrigði" og „lundarlag".Tilhneiging Eyjólfs til að ljá orðunum hugræna merkingu er skiljanlcg en það er hins vegar á skjön við aðrar þýðingar, svo sem þýðingu Schleiermachers (Platon 2008), Lambs (Plato 1925) og Nehamas og WoodrufTs (Plato 1997). Orðabók Liddells og Scotts gefur einnig frekar til kynna að þýða beri orðin með vísan til hegðunar eða venja.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.