Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 65

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 65
Stót'sk siðfræði og náttúruhyggja 63 er ætlað að útskýra hvernig náttúrulegar frumhvatir brjótast úr viðjum sjálf- hverfunnar og leiða til virðingar fyrir náunganum, samfélagsdyggða. Þannig geta stóumenn fært rök fyrir því að þessar dyggðir (einkum réttlæti) séu náttúrulegar. Almennt má segja að greinargerðin öll eigi að sýna að náttúran geri manneskjuna þannig úr garði að hún náttúru sinni samkvæmt leiti eftir og velji hluti sem eru í samræmi við náttúruna, en hafni hinum sem eru andstæðir náttúrunni. Nú mætti spyrja hvaða boðkraft þessar náttúrulegu hvatir hefðu, hvers vegna manneskjan ætti að fylgja náttúrunni, þótt hún hefji vegferð sína með nátt- úrulegar frumhvatir. Svarið felst í markhyggju stóumanna og skilningi þeirra á góðvild náttúrunnar. Náttúran gæðir manneskjuna hvötum sem verða ástæður fyrir breytni vegna þess að viðföng þessara hvata eru góð fyrir manneskjuna.22 Eignun þróast, eins og sést af því að virðing fyrir náunganum þróast út frá sjálf- hverfu. En mikilvægasta stigið í þróun manneskjunnar, segja stóumenn, og það sem býr að baki tilkomu þessarar virðingar, er þroski skynseminnar og geta mann- eskjunnar til að breyta á grundvelli skynseminnar. Þegar upp er staðið er þetta skilgreinandi eðlisþáttur okkar: „Þar sem skynsemin hefur verið gefin skynsemis- verum, vegna fullkomnari skipanar, verður þessum skynsemisverum náttúrulegt að lifa réttilega í samræmi við skynsemina."23 Þegar við erum orðin skynsamar fullorðnar manneskjur, verður það náttúruleg hvöt okkar að breyta skynsamlega. Að fylgja náttúrunni felst nú í því að fylgja skynseminni: „Því skynsemin", heldur málsgreinin að ofan áfram, „tekur yfir sem mótandi hvatanna." Hér þarf að hafa hugfast að skynsamleg breytni verður ekki réttlætt með tilvísun til nokkurs sem slík breytni tryggir. Skynsamleg breytni er markmið í sjálfu sér. Stóumenn gera því greinarmun á þeim hlutum sem við veljum og kallast „í samræmi við nátt- úruna" og því sem er gott og vísar eingöngu til hins skynsamlega vals fullkom- innar skynsemisveru. Þessi skoðun er betur skýrð að neðan. Andstæðingar stóumanna færðu rök gegn þessari hugmynd um eignun sem þróast. Ein mikilvægasta mótbáran beindist að skrefinu frá sjálfhverfu til virð- ingar fyrir náunganum: Stóumenn gera svo lítið úr sjálfhverfunni á síðari stigum þroskasögunnar að möguleikinn á árekstri milli þessara hneigða hverfur. Hann hlýtur þó enn að vera til staðar, sögðu gagnrýnendur, enda er sjálfhverfan nátt- úruleg hvöt.24 Onnur mótrök sneru að þeirri hugmynd stóumanna að skynsemin skipti öllu máli, en það sem skynsemin tryggði, það sem er í samræmi við náttúruna (svo sem heilbrigði) skipti engu máli. Cicero orðar gagnrýnina svo: „Ég spyr þá hvers vegna viskan hafi skyndilega sagt skilið við þessi þungvægu meðmæli náttúrunn- ar. Jafnvel þótt við leituðum æðstu gæða einhverrar annarrar skepnu en mannsins, sem samstæði af huga einum saman [...] myndi þessi hugur ekki samþykkja þetta markmið ykkar. Hann myndi nefnilega vilja heilbrigði [...]"25 22 Sjá til dæmis Cooper 1996: 267-68. Hann telur ekki að þessi skilningur á náttúrunni sé til merkis um að náttúran sjálf sé siðferðilegt viðfangsefni (sjá 263-66), ólíkt Annas 1993:138-39. 23 Díogenes Laertíos 7.85-86. 24 Sjá umfjöllun Striker 19963: 256-61, sem rekur hversu hættuleg þessi gagnrýni er kenningu stóu- manna. 25 Um endimörk góðs og ills 4.26-27
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.