Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 131

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 131
Hugsandi manneskjur 129 5. Verkfærin og beitingpeirra I upphafi þessarar greinar sagðist ég ætla að feta aristótelíska slóð frekar en plat- onska; ég ætlaði að huga að möguleikum mannsins til að vera hugsandi vera í óreiðukenndum heimi. En núna kann að virðast sem svo að þessi leiðangur hafi borið mig að platonskum áfangastað: Til að hugsa skýrt í heimi sem er fullur af óreiðu þarf hrein hugtök, t.d. hugtakið gagnrýnin hugsun. Málið er samt ekki svo einfalt, því þótt Aristóteles hafi sannarlega verið lærisveinn kennara síns, Plat- ons, í því að leggja ríka áherslu á skýrar skilgreiningar og nákvæm hugtök - eins og rökfræðin er skýrt dæmi um - þá leit hann ævinlega jarðneskum augum á viðfangsefni tilverunnar, hvort heldur í vísindum, heimspeki eða hversdagslífi. Á þessum nótum gagnrýndi Aristóteles einmitt Platon og fylgismenn hans fyrir að beita hinum hreinu hugtökum án viðeigandi næmni fyrir því viðfangsefni sem fengist var við; þeir hefðu tilhneigingu til að leysa vandamál með of almennum hætti og beita ekki hugtökum og lögmálum sem væru viðfangsefninu eiginleg. I ritinu Um tilurð dýra (Peri zoon geneseos), bók II, gerir Aristóteles greinarmun annars vegar á formlegum eða rökfræðilegum efnistökum (logiken) og hins vegar efnistökum sem byggja á lögmálum sem eru viðfangsefninu eiginleg. Dæmið sem hann tekur varðar það hvers vegna múldýr geta ekki átt afkæmi. Aristóteles setur fram tvennskonar svar við þessari spurningu. Annað svarið tekur til þess hvernig hestar og asnar æxlast en hitt svarið, sem Aristóteles kallar „abstrakt sönnun", byggir á almennum lögmálum um æxlun dýra. Um seinna svarið segir hann svo: Þessi kenning er of almenn og innantóm. Því allar kenningar sem ekki byggja á viðeigandi lögmálum eru tómar; þær virðast einungis tengjast staðreyndum en gera það ekki í raun. Eins og röksemdir í flatarmálsfræði verða að byggja á lögmálum flatarmálsfræðinnar, þannig er öðrum hátt- að. Það sem er innantómt kann að virðast eitthvað, en er í raun ekkert. 8-12) I upphafi þessarar greinar sagði ég að Aristóteles hefði trúað því að í þess- um óreiðukennda heimi sem við byggjum mætti finna margvíslega reglu og því mætti, þrátt fyrir allt, hugsa skýrt um heiminn. Hin skýra hugsun um heiminn byggist á tvennskonar reglu. Annars vegar á því að það sé regla á hugsun manns, á því að maður búi yfir góðu hugferði. Hins vegar á reglu hlutanna; á því að heimurinn er, óháð hugsun manns, að verulegu leyti reglulegur. Hið fyrra má að einhverju leyti tileinka sér með því að læra rökfræði, aðferðafræði vísinda og skyldar greinar - það sem við finnum í Verkfærum Aristótelesar. Næmni fyrir hinu síðara verður ekki ræktað nema með því gerast þátttakandi í heiminum, bæði sem skynjandi og sem gerandi - það viðfangsefni fjallar Aristóteles m.a. um í Siðfræði Níkomakkosar.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.