Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 154

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 154
152 Ritdómar lífsmáta. Sannast sagna er Atli harðdræg- ur málaflutningsmaður fyrir hönd efa- hyggjunnar og lesandinn verður þess fljótlega áskynja að engu verður hlíft í vörninni. Sem dæmi má nefna að strax í inngangi er gert ljóst að tilraunir til að hrekja rök efahyggjumanna hafi orðið kveikjan að „undarlegum heimspekikenn- ingum eins og hughyggju og pragmat- isma" (9). Það er sjálfsagt einn mesti styrkur bókarinnar hversu skýrt er kveðið á um þau markmið sem höfundur setur sér og hverju hann ætlar að koma til leið- ar. Lesandinn velkist ekki í vafa um af- stöðu höfundarins sem er komið á fram- færi á skýran og skorinorðan máta. En þá gætu vaknað spurningar um hvort þau tvö markmið sem verkinu eru sett séu í raun samrýmanleg. Er hægt að rekja sögu, meta áhrif, skilgreina og lýsa eðli heimspeki- legrar afstöðu, eða fyrirbæris á borð við efahyggju, á sannferðugan hátt, ef gengið er útfrá sanngildi og mikilvægi þess fyr- irfram? Eða: Verður ekki að halda sögu heimspekinnar aðskilinni frá heimspeki? Fyrir það fyrsta er það nú líklega ekki svo að um frumrannsókn af hálfu Atla sé að ræða, m.ö.o. er sú efahyggja sem Atli vill verja að öllum líkindum ávöxtur langrar heimspekilegrar ástundunar og umþótt- unar. Lesandinn ætti ekki að líta svo á að bókin sé einföld rökfærsla sem leiðir til þeirrar niðurstöðu að „allir ættu að aðhyll- ast efahyggju". Verkið er „málsvörn" og er eftir því retórískt, en er það af fullum heil- indum ef svo mætti segja. I annan stað sýnir bók Atla svart á hvítu að saga heim- spekinnar verður ekki skilin frá heim- spekinni sjálfri.Ástundun heimspekisögu hvílir ávallt á heimspekilegum forsendum og felur nauðsynlega í sér heimspekilega afstöðu. Vissulega væri hægt að fjalla um tiltekin efni (t.d. efahyggju) án sögulegra skírskotana. En umfjöllunin væri ávallt skilyrt af sögunni og hluti af sögunni. Þannig má benda á að / sátt við óvissuna fjallar ekki einungis um heimspekilega efahyggju og þau verk og höfunda sem hafa haldið henni á lofti, heldur er hún sjálf hluti af hefð efahyggjunnar. Málsókn vissunnar Lögð er talsverð áhersla á að / sátt við óvissuna sé málsvörn. Þá er ekki nema eðlilegt að lesandinn spyrji sig hver hinn málsaðilinn sé. Hver er það sem hefur stefnt óvissunni, efanum og efahyggjunni fyrir dómstóla? Þeim sem goldinn er mestur varhugur eru þeir sem geta ekki hugsað sér að lifa í sátt við óvissuna, eða þeir sem una sér best í sátt við vissuna. Atli vísar til skáldskapar Þorsteins frá Hamri til að bregða upp skýrri mynd af andstæðu efahyggjunnar sem fyrst og fremst er fólgin í „hinum sjálfbirgu svör- um og kokhraustu vissu" (39). Líta má m.a. til ólíkra trúarbragða, kennisetninga þeirra og valdbeitingar sem dæmi um þetta viðhorf. Er litið er til sögunnar er togstreita efahyggju og trúarbragða bæði sterk og langvinn. Atla tekst afar vel upp að varpa ljósi á það samband allt frá tím- um trúarofsókna sextándu aldar til þeirrar heimsmyndar náttúruvísinda sem dregin hefur verið upp síðustu áratugi (39-67). En það eru ekki skipuleg trúarbrögð sem leggjast hvað þyngst á árar gegn efahyggj- unni. Atli lýsir ástandi samtímans á frekar dökkan hátt og telur að „tíðarandinn sé heldur fráhverfur öllu sem er seinlegt og erfitt" (34). I því er fólgin höfuðástæða þess að efahyggja eigi undir högg að sækja að mati Atla. Samtíminn hneigist til þess að forðast og hreinlega hafna seinlegum og erfiðum tilraunum til þekkingaröflunar sem „mistakast oftar en ekki" (34). Fólk er miklu frekar tilbúið „að kyngja góðum skammti af þvælu" að mati Atla (34). Hversu mjög sem lesendum Hugar gæti þótt þetta ekki geta átt við sig þá ætti engu að síður að vera nóg að minnast þess ástands sem einkenndi íslenskt samfélag „fyrir hrun" sem dæmi um þá þvælu sem var kyngt í stórum stíl. En nú má ekki álíta sem svo að Isáttvið óvissuna sé einungis einhvers konar rétt-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.