Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 33

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 33
Natura docet 31 siðferðilega góðar eða réttar. Til þess að bregðast við þessari mótbáru er líklega best að skoða nánar hvað felst í hugmyndinni um ástæður að baki breytni.25 Við skulum ekki gleyma tveimur atriðum sem eru sérlega mikilvæg í þeirri útgáfu siðferðilegrar náttúruhyggju sem ég hef verið að reyna að draga fram. Fyrra atrið- ið er að þar er vísað í ástæður sem binda okkur í samviskunni. Seinna atriðið er að þær binda okkur vegna þess hversu sannfærandi og endanlegar þær eru. Það sem er svo einkennandi fyrir ástæður til illrar breytni er hversu léttvægar þær sýnast strax við fyrstu sýn; hvað þá við nákvæma rannsókn. Hlutlægni þeirra ástæðna sem við teljum binda okkur ræðst af því að þær snúast um möguleikann á því að við appfyllum líf okkar í einhverjum skilningi - okkur standa til boða náttúruleg gæði.26 Skortur á og frávik frá slíkum tilvikum dæma oft betur en nokkuð annað um hversu sterkt náttúran talar til okkar.27 Ástæður snúast vissulega um röklegan veruleika. Það er þó ekki hrein rökhyggja eða skynsemishyggja sem ég sé koma fram á nýold. Auðvitað getur verið að ein- hverjir hafa talað um „hið rétta val" sem „dregur okkur til sín" á þann hátt að um hreina röksemdafærslu sé að ræða. Mig rámar í að einhverjir hafi sett fram rök- hendur um slíkt. En á hverju byggist þá þessi samviska sem við eigum að hlýða? Eg myndi halda að við þurfum að vera opin fyrir gildishlöðnum skilaboðum úr náttúrunni. Við þurfum að nálgast hana; ekki á bókstaflegan hátt heldur opna okkur fyrir einhvers konar umbreytingu á okkur sjálfum. Við þurfum flest að temja okkur að nálgast veruleikann á annan og merkingarbærari hátt. Hvað þetta atriði varðar er ekki óalgengt að fólk telji sig þurfa að feta veg trúar til þess að geta tekið við slíkri umbreytingu. Flest trúarbrögð bjóða þannig upp á einhverjar venjur og túlkunarfræðilegar hefðir sem ætlað er að gefa sambandi okkar við nátt- úruna djúpstæðari merkingu. Einföld borðbæn getur verið dæmi um slíkt.28 Ég hef skilning á þessari leið, en finnst hún þó (yfirleitt) standa í ákveðinni andstöðu við þá hugmynd úr nýöld sem ég er að velta upp hér. Samkvæmt henni er hugs- uninni ekki ætlað að taka við boðvaldi frá öðru en samspili innri og ytri náttúru. 25 Slíkar rannsóknir um „ástæður athafna" hafa gcfið af sér mikla lieimspeki sem ég get ekki farið út í hér. Á tímabili í doktorsnámi mínu gat ég varla hugsað mér að hlusta á fleiri erindi sem byrjuðu eitthvað á þessa leið: „a. Herbert approves of action A, approves of approving of action A, and disapproves of alternative versions of himself that do not approve of action A." Ég lærði þó að kunna að mcta þau betur síðar. 26 Grein Róberts Jack „Leiðin að æðstu náttúru: Platon um stigskiptan þroska „ástarstigans"" leggur fram áhugaverða tilgátu um hvernig Samdrykkja Platons inniheldur vísi að stigskiptu þroska- módeli, fremur en „leiðarlýsingu að óræðri upphafningu". Slíkur þroski er einmitt dæmi um þau náttúrulegu gæði sem ég nefndi. Mannleg náttúra og náttúruleg gæði tvinnast saman í ákveðnu ferli. 27 Heimspekingum er tamt að grípa til samlíkingar við heilsu þegar rætt er um fyrirbæri sem erfitt getur reynst að gera fullnægjandi grein fyrir. Hvort sem viðfangsefnið er gagnrýnin hugsun cða náttúruleg gæði má grípa til þess ráðs að segja sem svo að fyrirbærinu svipi til heilbrigðis: við tökum helst eftir því þegar það er ekki til staðar. 28 Hvað þetta atriði varðar gct ég fylgt John Cottingham áleiðis. Ég fæ þó ekki séð að „umbreyt- ingin" þurfi trúarlega vídd eins og hann hefur gefið í skyn (Cottingham 2004: 23). Hann notar þó oft dæmi sem mér finnst býsna sannfærandi, þ.e. hvernig borðbæn sem athöfn getur umbylt sambandi okkar við náttúruna og opnað fyrir okkur merkingarþrunginn veruleika. Ég get þó ekki samþykkt að við þurfum að þakka Guði fyrir okkar daglegt brauð og þannig viðurkennt gildi náttúrunnar; samvera við kvöldverðarborð þar sem viðstaddir sýna hvert öðru virðingu og við- urkenna með því hvað þarf til svo maturinn komist á borðið fyllir slíka stund nægum tilgangi.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.