Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 60

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 60
58 Svavar Hrafn Svavarsson dulúðarhulunni ekki verið svipt af náttúrunni á þann afgerandi hátt sem síðar varð. Svið efnislegrar náttúru og svið mannlegrar skynsemi höfðu ekki verið að- skilin á sama hátt. Greinarmunurinn sem hefur verið til staðar á nýöld var ekki til staðar í fornöld. Þess vegna var ekki glímt við nákvæmlega sömu heimspekilegu vandamál, til dæmis innan þekkingarfræðinnar. Hins vegar kann að vera að sið- fræði fornaldar, sérstaklega Aristótelesar, sé nú lesin á forsendum þessa grein- armunar, þannig að réttlæta þurfi hið siðferðilega með téðri smættun. Sé siðfræði fornaldar mislesin á þennan hátt, mætti bregðast við á tvo vegu. Annars vegar mætti segja að fornmenn hafi vissulega réttlætt siðferði með tilvísun til þess sem er utan siðferðis, nefnilega náttúrunnar, en á annan hátt en heimspek- ingar nýaldar hafi gert. Ekki örli á smættun. Náttúran sjálf sé hins vegar hlaðin boðkrafti (sem ólíkir heimspekingar gætu skýrt á ólíkan hátt en sprytti eflaust af náttúrulegum gæðum, því sem er gott fyrir t.d. manninn) - hún sé normatíf - og því þurfi að skilja hana til að vita hvernig skuli breyta. Hún sé í þeim skilningi bjarg og grunnur. Hins vegar mætti einfaldlega hafna þeirri hugmynd að náttúran stæði á þennan hátt undir hinu siðferðilega. Náttúran sé ekki undirstaða siðferðis. Þar sem hún sé hlaðin boðkrafti (tali til mannsins þannig að hann hefur ástæðu til að hlýða) hljóti hún að vera samofin hinu siðferðilega frá upphafi.3 Væntanlega skiptir öllu máli hvaða skilningi þessi boðkraftur er skilinn.4 Hvort tveggja hefur verið reynt. Ef fyrri leiðin er farin, lesum við siðfræði fornaldar þannig að réttlæta megi siðferði með tilvísun til þess sem er utan siðferðis (svo sem líffræði náttúrulegra tegunda að hætti Aristótelesar sem tiltekur náttúruleg gæði mannsins), sem verði þá bjarg sem siðferði stendur á. Samkvæmt hinum sem velja síðari leiðina væri slíkur lestur sögulega vafasamur og hugsanlega heimspekilega ófullnægjandi. Hann væri sögulega vafasamur af tvennum sökum. Hann skildi í raun siðfræði fornaldar á forsendum þeirrar tvíhyggju sem ég eignaði nútímaheimspeki. Og hann ætti sér varla stoð í textunum sem við eigum frá fornöldinni, sem hlaða nátt- úruna (misjafnlega miklum) siðferðilegum boðkrafti.5 Þess utan væri hann heim- spekilega vafasamur, samkvæmt harðasta gagnrýnandanumjohn McDowell, sem hefur hafnað þessum lestri á siðfræði Aristótelesar og líklega allra fornmanna. Ástæðan sé sú að téð tvíhyggja anda og efnis, sem lesturinn byggir á, sé fátækleg frumspeki.6 Það er ekki ætlunin að fjalla um frumspeki McDowells og tilraun hans til að leysa (öll) grundvallarvandamál nútímaheimspeki, sem hann rekur til áður- nefndrar tvíhyggju. Þessi tilraun hans snertir reyndar fornaldarheimspeki, því McDowell leitar fyrirmyndar sinnar í siðfræði Aristótelesar, þar sem hann finnur 3 Um'þennan skilning á náttúruhyggju fornaldar, sjá helst Annas 1993:135-38. 4 Logi Gunnarsson 2003 hefur rætt um og gagnrýnt náttúruhyggju sem bjarghyggju, eða grunn- hyggju sem hann kallar (!). Logi leitar eflaust nokkuð til McDowells og liugmyndar hans um náttúruhyggju sem er ekki bjarghyggja, til dæmis eins og sú hugmynd birtist í McDowell 1995. 5 Sjá Annas 1993,3. kafla. 6 McDowell lieldur því fram að náttúran sé innan röksviðs skynseminnar, en ekki sem sköpunar- verk hugarins (að hætti róttækrar liughyggju), nema að svo miklu leyti sem starfsemi hugarins sé sjálf hluti náttúrunnar og leitist við að skilja hana. Sú viðleitni hljóti að gera ráð fyrir því að náttúran sé innan röksviðs skynseminnar.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.