Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 124

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 124
122 Olafur Pálljónsson við að mannlegt líf er líf í fremur óreiðukenndum heimi.1 Hins vegar trúði Ari- stóteles því að í þessum óreiðukennda heimi mætti finna margvíslega reglu og því mætti, þrátt fyrir allt, hugsa skýrt um heiminn. I þessari grein mun ég hafa aristótelísk efnistök frekar en platonsk, og velta því fyrir mér hvað það er að vera hugsandi manneskja í óreiðukenndum heimi frekar en að draga upp mynd af gagnrýninni hugsun sem hreinu og tæru hugtaki. Eg mun því segja lítið beinlínis um gagnrýna hugsun en reyna þess í stað að segja svolítið um hugsandi manneskjur. Og reyndar ætla ég ekki að reyna að skilgreina hvað sé að vera hugsandi manneskja - eða hvað einkenni fyrirmyndardæmi um hugsandi manneskju - heldur að benda á nokkur atriði sem eru forsenda þess að yfirleitt sé hægt að hugsa skýrt um tiltekið efni og önnur atriði sem reynast til trafala í viðleitni fólks til að hugsa skýrt. 2. Nálægð ogjjarlœgð Sem manneskjur í óreiðukenndum heimi getum við aldrei verið laus við marg- víslegt áreiti sem truflar okkur við að hugsa skýrt. Stundum tekst okkur vissulega að einbeita okkur, loka á kjaftagang í næsta herbergi, láta flöktandi ljós ekki trufla okkur og bægja frá hugsunum eða minningum sem eru því máli óviðkom- andi sem við erum að glíma við þá og þá stundina. Á slíkum stundum erum við kannski ánægð með okkur - við fáum jafnvel trú á getu okkar sem vitsmunavera. En árangur okkar í því að hugsa skýrt um tiltekið mál á svona stundum byggist ekki á því að okkur hafi tekist að skera á tengsl okkar við ytri heim. Nær væri að segja að árangurinn byggðist einmitt á því að okkur hefði tekist að ná ein- staklega góðum tengslum við ytri heim. Þegar lítið barn glímir við að leysa þraut, kannski að raða trékubbum upp í turn, eða þegar verkfræðingur reiknar út halla á vegi í beygju, eða þegar skáld skapar persónu í sögu sinni, þá byggist árangurinn einmitt á því að viðkomandi tekst að einbeita sér að heiminum, jafn efnislegum og óreiðukenndum og hann í raun er. Hugsun hefur ávallt eitthvert viðfang - hún er um eitthvað - og það er ekki hægt að hugsa skýrt nema með því að vera í góðu sambandi við það sem maður er að hugsa um.4 Hér komum við að því fyrsta sem ég vil nefna að geti staðið okkur fyrir þrifum sem hugsandi manneskjum: (i) Stundum erum við ekki í nógu innilegu sambandi við viðfangsefnið til að geta hugsað skýrt um það. Ef við föllumst á þessa staðhæfingu blasir við fyrsta atriðið sem skiptir máli fyrir gagnrýna hugsun í skólastarfi. I skólaumhverfinu - bæði í námsefninu og utan þess - þurfa nemendur að finna viðfangsefni sem þeir tengjast með nógu innilegum hætti til að þau geti orðið viðfangsefni gagnrýninnar hugsunar. Mér 3 Sbr. Frumspekina, I03ia28-i03ibi8. 4 Sjá Mikael M. Karlsson 1995.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.