Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 113

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 113
Hvað erfrumspeki? m standa er aðeins eitt víst: Vísindin vilja ekki neitt um neindina vita. Þegar allt kemur til alls er þetta hinn vísindalega agaði skilningur á neindinni. Við vitum af henni, með því að vilja ekkert um hana, neindina, vita. Vísindin vilja ekki hafa neitt með neindina að gera. En hitt er jafnvíst: Þegar vísindin reyna að tjá sig um eigið eðli kalla þau á neindina sér til hjálpar. Þau notfæra sér það sem þau afneita. Hvaða mótsögn er þarna á ferðinni? Með því að íhuga núverandi tilvist okkar - sem vísindalega ákvarðaða - erum við lent í togstreitu. Fyrir tilstilli þessarar togstreitu hefur þegar vaknað spurning. Spurninguna þarf aðeins að færa í orð: Hvað með neindina? Útfœrsla spurningarinnar Utfærsla spurningarinnar um neindina verður að setja okkur í þá stöðu að unnt verði að gefa svar, eða þá að Ijóst verði að ómögulegt sé að svara henni. Neindin er viðurkennd. Vísindin afneita henni með yfirlætislegu afskiptaleysi sem því sem „ekki er til". Engu að síður reynum við að spyrja eftir neindinni. Hvað er neindin? Fyrsta áhlaupið að þessari spurningu leiðir óðara nokkuð óvenjulegt í ljós. Með þessari spurningu gefum við okkur neindina fyrirfram sem eitthvað, sem „er" svona og svona - sem eitthvað sem er. En neindin er einmitt alger andstæða þess sem er. Spurningin um neindina - hvað og hvernig hún, neindin, er - snýr því sem hún beinist að upp í andstæðu sína. Spurningin rænir sig sínu eigin viðfangi. Á sama hátt eru líka öll svör við þessari spurningu, eðli hennar samkvæmt, ómöguleg. Því þau eru öll nauðsynlega föst í forminu: Neindin „er" þetta og hitt. Þegar neindin á í hlut eru spurningar og svör jafn fáránleg í sjálfum sér. Af þessum sökum þarf ekki að koma til þess að vísindin vísi spurningunni á bug. Hin viðtekna frumregla hugsunarinnar, lögmálið um mótsögnina sem ber að forðast, hin almenna „rökfræði", greiðir þessari spurningu rothögg. Því ef hugs- unin, sem eðli sínu samkvæmt er alltaf hugsun um eitthvað, hugsaði um neindina, gengi hún í berhögg við sitt eigið eðli. Vegna þess að okkur er þannig meinað að gera neindina yfirleitt að viðfangs- efni, erum við komin að leiðarlokum með spurningu okkar um neindina - að því gefnu að í þessari spurningu fari „rökfræðin" með æðsta úrskurðarvald, að vitsmunirnir séu meðalið og hugsunin vegurinn til þess að öðlast upprunalegan skilning á neindinni og ráða mögulegri afhjúpun hennar. En er hægt að hrófla við alræði „rökfræðinnar"? Eru vitsmunirnir ekki raun- verulega herrar spurningarinnar um neindina? Við getum jú aðeins með þeirra hjálp skilgreint neindina og sett hana fram sem vanda, jafnvel þótt um sé að ræða vanda sem eyðir sjálfum sér. Því neindin er neitun á öllu sem er, hún beinlínis er ekki. Með þessu móti seljum við neindina undir ákvörðunarvald þess sem ekki er og þar með þess neitaða. En neitunin er, samkvæmt hinni ríkjandi og óspjöll- uðu kenningu „rökfræðinnar", sérstök vitsmunaleg aðgerð. Hvernig getum við þá viljað segja skilið við vitsmunina í spurningunni um neindina, hvað þá í spurning-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.