Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 31

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 31
Natura docet 29 III Ein önnur ástæða fyrir því að ég hef verið að velta fyrir mér náttúruhugtakinu er einmitt síðfenginn áhugi á náttúrulagakenningum í siðfræði.18 Sumar af rann- sóknum mínum hafa leitt mig nær þeirri niðurstöðu að margir sautjándu og átjándu aldar náttúrulagasinnar hafi átt eitt og annað sameiginlegt með heim- spekingum sem hafa hingað til verið taldir hafa rekið síðustu naglana í kistur náttúrulagakenninga. Ein ástæða þess að margir hafa gefið sér brotthvarf nátt- úrulagakenninga úr vestrænni siðfræði er einmitt rangt náttúruhugtak þeirra sem gefa sér þetta brotthvarf. Að sjálfsögðu viðurkenna allar gerðir náttúrulaga hvers- dagslegan skilning á náttúru sem við getum haft beina reynslu af, sem og innri náttúrulegar hneigðir eins og ánægju og reiði. Hins vegar byggist sá siðferðilegi veruleiki sem leitað er að ekki nema að litlu leyti á þessum tveimur merkingum náttúruhugtaksins. Siðferðilegur veruleiki, svo sem hugboð um skyldu gagnvart einhverju, byggist fyrst og fremst á náttúrulegu fyrirbæri sem okkur er tamast að kenna við „samvisku". Samviskan á að hafa einhvers konar náttúrulegt vald þegar kemur að siðferðilegum ágreiningsefnum.19 Frumspekilegur grundvöllur náttúrulagakenninga byggir sem sagt á þrenns konar skilningi á náttúruhugtakinu: náttúru sem umhverfi, náttúru í skilningnum mannleg náttúra (í sálfræðilegum og lífeðlisfræðilegum skilningi) og, að lokum, náttúru sem er gildishlaðin. Sem slíkar sækja náttúrulagakenningar vissulega grundvöll sinn í grófum dráttum til Aristótelesar. Rannsóknir hans á náttúrunni sjálfri leiddu hann að svipaðri heimsmynd. Þetta má til dæmis sjá í greiningu hans á orsakatengslum.20 Annars vegar sjáum við efnis- og áhrifsorsakir sem túlka náttúruna í sinni gildissnauðustu og hráustu mynd og hins vegar form- og til- gangsorsakir sem fylla náttúruna markmiðum og gildum sem, fremur en nokkuð annað, geta gefið manninum upplýsingar um hlutverk og stöðu sína í heiminum. Siðferðislífið eins og heimspekingar á síðmiðöldum og á nýöld tengdu það nátt- úrunni var síðan skoðað með þessa samsettu mynd til hliðsjónar. Fáir af eftirmönnum Johns Locke gengu lengra en hann sjálfur í að hafna þess- 18 Sjá Henry Alexander Henrysson 2009. Mikilsverðar umræður og þróun áttu sér stað á sviði náttúrulaga- eða náttúruréttarkenningar á sautjándu og átjándu óld en lognuðust síðan út af á tímum upplýsingarinnar í kjölfar gagnrýni sem tók oftast ekki réttmætt tillit til þessarar þróunar. Það var ckki fyrr en komið var langt fram á tuttugustu öld sem náttúruréttur komst aftur á blað meðal hefðbundinna siðfræðikenninga og hefur hann undanfarin ár gengið í nokkra endurnýjun lífdaga. 19 Ég nefndi í fyrstu neðanmálsgreininni að samræður mínar við John Cottingham hafi orðið hvati að mörgu því sem hér kemur fram. Samviskan og tengsl hennar við náttúruhugtakið cr dæmi um þetta; sjá t.d. Cottingham 2004: 18. Hins vcgar verð ég einnig að geta þess að í þessu samhengi greinir okkur John á. Skilningur hans á tengslunum er sá að samviskan brúi í vissum skilningi bil- ið milli þess náttúrulega og þess yfirnáttúrulega.Til dæmis vitnar hann gjarnan í Pál postula máli sínu til stuðnings. Eg sé hins vegar ekki hvers vegna samviskan ætti ekki að vera eins náttúruleg og margt annað úr „innri rödd" okkar. John Cottingham er þó ekki trúaður 1 þröngum skilningi. Hann þreytist aldrei á að minna fólk á að „faith is nevcr a substitute for hard work", eins og hann orðar það. 20 Fjórskipting Aristótelesar á orsökum eða útskýringum er sett fram í annarri bók Eðlisfrtcðinnar, um leið og hann hefur útskvrt mismunandi notkun á náttúruhugtakinu (193!:) o.áfr.). Það cr ágætt að hafa í huga að hlutir eru ekki alltaf bara ein tcgund orsakar.Til dæmis gctur sálin að minnsta kosti verið orsök í þrcnnum skilningi samkvæmt Aristótelesi.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.