Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 30

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 30
28 Henry Alexander Henrysson ingar af líkum orsökum, og öfugt, er svo nauðsynleg lífl allra manna, að hinni seinvirku skynsemi vorri með sínar skeikulu rökfærslur er tæpast treystandi fyrir henni. Skynseminnar gætir líka lítt fyrstu bernskuár vor og þegar best gegnir er henni hætt við að skjöplast og mistakast. Það samrýmist betur háttbundinni visku náttúrunnar að tryggja svo nauð- synlega hugarstarfsemi með því að fela hana einhverri eðlishvöt [...]. Eins og náttúran hefur kennt oss að beita höndum og fótum, án þess að gefa oss þekkingu á þeim vöðvum og taugum sem valda hreyfingum útlimanna, eins hefur hún rótfest í oss eðlishvöt sem stýrir huganum svo að hugsun vor sé í samræmi við framvindu ytri fyrirbæra [...]" Náttúruskilningur sumra þeirra sem telja sig merkisbera arfleifðar Humes fylgir hinsvegar ekki ávallt þessum anda. Náttúruhyggja Humes sem leggur fyrst og fremst áherslu á manninn sem hluta náttúrunnar hefur vikið fyrir náttúru- skilningi sem leggur áherslu á náttúruna sem viðfangsefni andspænis manninum. Margir síðari tíma raunhyggjumenn hafa einbeitt sér að því að skoða náttúruna á þann hátt að ekki megi undir neinum kringumstæðum gera ráð fyrir að náttúran eigi erindi við okkur: hún er bara þarna. Allt annað er talið vera argasta frum- speki; jafnvel þegar vísun til „visku náttúrunnar" á einungis að vera einhvers konar myndlíking. Náttúruleg fyrirbæri koma okkur bara fyrir sjónir eins og þau koma okkur fyrir sjónir. Og þau eiga einungis að vera viðfangsefni svokallaðra raunvís- inda eða þess sem af nokkru yfirlæti er kallað „náttúruvísindi".15 Annað atriði úr heimspeki Humes hefur svo einnig þróast á afar sérstakan hátt í hugsun þeirra sem kenna sig við raunhyggju. Þar á ég við tilhneiginguna til þess að gera siðfræði að einhvers konar sálarfræði, sem best sé að nálgast með leiðum raunvísinda.16 Þá eru „skyldur" og önnur frumhugtök siðfræðinnar skýrð með vís- un í kenndir og hneigðir. Siðferðilegur veruleiki er þá útskýrður líkt og svengd og þorsti. Mannleg náttúra er ekkert annað en líkamleg - sem á þá að vera samheiti við „náttúruleg" - ferli. Hume var vissulega sjálfur forgöngumaður kenninga um að siðferði væri ekkert annað en hugurinn að teygja anga sína út til náttúrunnar og umhverfisins, en eins og ofangreind tilvitnun ber með sér er náttúran sem hann vísar til ekki nauðsynlega eins þögul og afskiptalaus og hún er talin vera í heimspeki hans.17 Hún er einnig sjálf uppspretta gilda okkar. 14 Hume 1988: 125. Rannsókn á skihúngsgáfunni, sérstaklega 12. kafli, geymir vissulega einnig dæmi þar sem Hume gerir minna úr hinni náttúrulegu afstöðu sem er laus við nauðsynlega heim- spekilega íhugun. Hann virðist hins vegar, líkt og Descartes, gera greinarmun á því þegar náttúran blasir við okkur og því þegar hún er virk í þekkingu okkar. ij Grein Eyju Margrétar Brynjarsdóttur „Að skoða náttúru til að skoða náttúru" lýsir hvernig að- ferðir svokallaðra náttúruvisinda, þ.e. tilraunaaðferðin, er stöðugt að ryðja sér til rúms i heimspeki til þess að takast á við viðfangsefni sem hingað til hafa verið „hugleidd í hægindastólnum". 16 Sjá grein Svavars „Stóísk siðfræði og náttúruhyggja", en þar ræðir hann ítarlega um margs konar gagnrýni á náttúruhyggju í siðfræði nútímans. 17 Sbr. hin kunnu orð Humes (2001:112): „the mind has a great propensity to spread itself on exter- nal objects."
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.