Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 81

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 81
Leiðin að œdstn náttúru 79 III ,Astarstiginn " er stigskiptþroskamódel Þá er komið að því að útskýra hvernig líta má á „ástarstigann" sem stigskipt þroskamódel og gefa um leið fyllri mynd af honum. I því skyni mun ég greina skilyrðin fimm, sem rakin voru hér áðan, í texta Platons. i. skilyrði: Allir unnafógrum hlutum, prágóða hluti og vilja vera hamingjusamir. Snemma í ræðu Díótímu skilgreinir hún ást á þann veg að hún beini hinum ástfangna að því sem hann skortir. Ástin er því stöðug eftirsókn eftir einhverju öðru og betra (202^). Nákvæmlega hvernig á að tala um viðfang ástarinnar veldur þó vandræðum. Fyrst tala Díótíma og Sókrates um að hinn ástfangni þrái fagra hluti, þá góða hluti og loks sættast þau á að endanlegt viðfang ástarinnar sé ham- ingjan (204^-2053). Af þessum vangaveltum virðist ljóst að Díótíma skilur viðfang ástarinnar mjög víðum skilningi enda er erfitt að binda nákvæmlega niður hvað felst í fögrum hlutum, góðum hlutum og því að vera hamingjusamur. I framhaldinu tekur hún svo af allan vafa um að hún skilur ástina miklu víðari skilningi en ræðumennirnir á undan og almennt er gert. Forngríska orðið, sem þýtt er með orðinu „ást", er spcoq og var það almennt fyrst og fremst notað um kynferðislega ást.'J Niðurstaða Díótímu er hins vegar þessi: „Höfuðatriðið er að öll löngun eftir hinu góða og því að lifa farsællega er ,hinn voldugi og vélráði Eros í hverjum okkar'." (205^) Þannig er ástin skilin sem almenn hvöt til að keppa eftir einhverju í lífinu. Þetta er mikilvægt fyrir stigskipt þroskamódel af tveimur ástæðum. I fyrra lagi er það í samræmi við fyrsta skilyrðið að ástin sé almenn hvöt sem stefnir að ein- hverju betra. I síðara lagi er mikilvægt fyrir slíkt þroskamódel að grunnhvötin sé ekki bundin einu ákveðnu viðfangi heldur geti endurnýjað sig á hverju þroskastigi og fengið þannig nýtt aðalviðfang eftir því sem þroskinn vex. 2. skilyrði: Fjbgur proskastig. Af ofansagðri samantekt er Ijóst að það eru fleiri en eitt stig í „ástarstiganum". Það er þó umdeilt meðal fræðimanna hver fjöldi þeirra er og hvernig á að skilgreina þau. Eins og við sáum skiptir hér máli að almenna lýsingin og samantektin ríma ekki fyllilega saman. Þannig er algengast að greina á bilinu fjögur til sjö stig. I minnsta lagi er eitt stig fyrir líkama, eitt fyrir sálir og lífshætti, eitt fyrir vísindi °g eitt fyrir hið fagra sjálft. í mesta lagi eru þrjú stig fyrir líkama, eitt fyrir sálir, eitt fyrir lífshætti, eitt fyrir vísindi og eitt fyrir hið fagra sjálft. Vandinn er því tvíþættur. í fyrra lagi snýst hann um fjölda líkamsstiganna, hvort þau eru eitt, rvö eða þrjú. í síðara lagi er umdeilt hvort sálin og lífshættirnir tilheyra einu stigi eða tveimur. Hér mun ég rökstyðja að eðlilegast sé að tala um fjögur þroskastig. Til að byrja með er mikilvægt að setja niður hvað átt er við með hugtakinu „stig" í þessu tilfelli. Platon lýsir „ástarstiganum" þannig að greina má að hann er stigskiptur en hann skilgreinir ekki stigin sem slík. Lýsing Platons sýnir hins vegar að tilfærsla einstaklings á hærra stig felst í breytingu á viðfangi einstaklings- 9 Sbr. Santas 1979: 67 og Sier 1997: X.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.