Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 29

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 29
 Natura docet 27 tengist alls ekki því sem hann er að vísa til.Til dæmis er varla hægt að sjá betur en að náttúrunní bregðist iila bogalistin í því að „kenna" okkur að jörðin sé hnöttótt. Það sem Descartes á við með því að nota orðasambandið natura docet er að viss sannindi hafa einhvers konar boðvald yfir okkur - sumt af því sem við skiljum er gildishlaðið; sumt er okkur atlað að skilja af náttúrunnar hendi. Náttúrunn- ar skilningsljós, sem hann nefnir svo, er eitthvað allt annað en sú hversdagslega reynsla af umhverfinu, sem á það oftar en ekki til að blekkja okkur." Markmið helstu heimspekiverka Descartes var einmitt að benda á og undirstrika muninn á hversdaglegri reynslu og hinu náttúrulega skilningsljósi. Náttúran er þannig eitthvað meira en hinn efnislegi veruleiki samkvæmt Des- cartes. Gerð efnislegra hluta og hreyfing þeirra byggir á mælanlegum eiginleikum sem aftur lúta vélrænum lögmálum. Þrátt fyrir að skilningi okkar sé einmitt ætlað öðru fremur að átta sig á þessum eiginleikum vegna skýr- og greinileika þeirra þá er þessi skilningur ekki þess eðlis að hann eigi sér siðferðilega rödd. Þó að Des- cartes gangi aldrei svo langt að lýsa veröldinni og sambandi okkar við hana á svip- aðan hátt og Pascal gerði síðar, þ.e. sem einhverju ógnvekjandi og óskiljanlegu,12 er hinn vélræni efnisheimur engu að síður þögull og fjarlægur í öðrum skilningi samkvæmt honum. Það er náttúran sem talar til okkar. II Á veraldarvefnum má finna ótrúlegan fjölda tilvitnana sem eignaðar eru háðfugl- inum Bernhard Shaw í þá veru að reynslan kenni okkur það eitt að við lærum ekkert af reynslunni." Ef maður rýnir örlítið í hvað Shaw á að hafa sagt kemur í ljós að hann er að orða þekkingarfræðilega hugsun sem er ekki svo frábrugðin því sem Descartes hélt fram: Við lærum ekkert af hrárri reynslu - af því einu hvernig náttúran kemur okkur fyrír sjónir - en hins vegar er samspil mannlegrar náttúru og náttúrunnar í heild sinni þess eðlis að mögulegt er að hafa skynbragð á viss grundvallarsannindi. Ymsir raunhyggjumenn á nýold eiga víst að hafa haldið fram þekkingarfræðilegum kenningum sem gætu verið skotmark Shaw. David Hume til að mynda er heimspekingur sem margir telja að skipi sér á ysta bekk til hægri við Descartes þegar kemur að þekkingarfræði. Svo er Immanuel Kant fyrir að þakka. Það er þó ekki alltaf auðvelt að greina í hverju hinn þekkingarfræðilegi munur á heimspeki Descartes og Humes felst. Athugum til dæmis eftirfarandi tilvitnun þar sem Hume ræðir „visku náttúrunnar": [Þ]essi starfsemi hugans sem gerir oss kleift að álykta um líkar afieið- 11 „Skilningsljós náttúrunnar" (lutnen naturak (í fyrstu verkum Descartes notar hann lux rationis)) er orðasamband sem Descartes notar grimmt í Hugleiðingum umfrumspeki; alls tólf sinnum (fyrst strax í „Ágripinu") ef mér telst rétt til. 12 Sjá Pascal 1995: 66. 13 Eins og svo oft áður er ekki hlaupið að því að gera sér grein fyrir hvaðan tilvitnunin er tekin. Svipaðar tilvitnanir hafa reyndar verið eignaðar fjölmörgum hugsuðum. Oft er m.a.s. vitnað til orða Shaw, sem hann segist hafa frá Hegel, um að sagan kenni okkur það eitt að við lærum ekkert af henni.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.