Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 92

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 92
90 Guðbjörg R. Jóhannesdóttir og Sigríður Þorgeirsdóttir að heimspekingar og fagurfræðingar fóru að vinna sig út úr þessari tvískiptingu á 19. og 20. öld og grafa undan þessum aðgreiningum hafa skapast forsendur fyrir því að ljá fegurð nýja merkingu. Afbygging á tvíhyggju sálar og líkama og hins háleita og hins fagra gerir okkur kleift að sigla fram hjá þeim skerjum sem fegurðarhugtakið hefur steytt á, en í listinni hefur það verið sú skoðun að fegurð sé listrænt léttvæg og í heimspekinni hefur það verið sú skoðun að fegurð sé lítið meira en það sem við eigum við þegar okkur finnst eitthvað vera ánægjulegt eða geðfellt. Tilgangur okkar með þessari umfjöllun er einmitt að leggja til að unnt sé að endurheimta hugtak um fegurð sem nái að henda reiður á því sem við meinum þegar við segjum eitthvað vera fagurt. Sú reynsla sem við höfum helst fyrir hug- skotssjónum er upplifun af landslagi sem við lýsum sem „fögru" eða „fallegu". Hugtak okkar um fegurð byggir nauðsynlega á því að segja skilið við hugmynd um fegurð sem alfarið huglægri skynjun eða sem alfarið hlutlægum eiginleikum verks eða viðfangs skynjunar. Fegurðarreynsla og yrðingar á henni eru að okkar mati ævinlega reistar á samspili þess sem skynjar og þess sem er skynjað. Ein ástæða þess að við leitumst við að greina fegurðarhugtakið er sú hve léttvæg fegurð hefur verið fundin í umræðu um nýtingu á náttúru og umhverfisvernd. Sú röksemdafærsla að land beri að vernda fremur en nýta vegna fegurðar þess hefur oft ekki verið tekin gild vegna þess að dómar um fegurð hafa verið hraktir sem huglægir dómar og afgreiddir sem einber tilfinningarök. Fegurð er ekki bara til- finningaleg skynjun sem hefur lítið með gildi náttúru að gera, heldur mikilvægur þáttur í reynslu af og tengslum við náttúrufyrirbæri og landslag. Umræða okkar um fegurð og merkingu hennar byggir því á greiningu á reynslu af náttúrufegurð, en sú reynsla á engu að síður ýmislegt sammerkt með upplifun af fegurð annarra fyrirbæra í listum og í manngerðu umhverfi okkar, jafnvel í mannlífinu sjálfu eins og þegar við segjum að einhver atburður hafi verið fallegur eða sé dæmi um fagurt mannlíf. Grunntilgáta okkar er sú að fegurð sé reynsla (skynreynsla) og að hún sé upplifun af tengslum við eitthvað sem okkur þykir fallegt. Tengslin myndast vegna þess að okkur þykir mikið til einhvers koma, það vekur með okkur kenndir umhyggju og jafnvel væntumþykju. Að því leyti varpa hugmyndir okkar um hið fagra nýju ljósi á kenningar kantískrar heimspeki um að skynjun á hinu fagra sé laus við hagsmuni, eins og vikið verður síðar að. En hugum nú fyrst að vandkvæðum fegurðarhugtaksins, þ.e. nokkrum steinum sem þarf að ryðja úr vegi til þess að geta fjallað um fegurð sem þekkingarfræðilegt hugtak um skynjun fegurðar, skynjun sem segir okkur eitthvað um okkur sjálf og heiminn. Vandkvœðifegurðar I fyrsta lagi höfnum við þeirri hugmynd um fegurð sem gerir ráð fyrir að hún sé einungis í auga þess sem skynjar. Fegurð er samkvæmt þessu viðhorfi huglæg, persónuleg og afstæð og þess vegna er merkingarlaust að ræða um fegurð eða reyna að komast að „sannri" niðurstöðu um það hvað sé fallegt og hvað ekki. Hér
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.