Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 153

Hugur - 01.06.2011, Blaðsíða 153
Ritdómar 151 vegar á hún að veita lesandanum yfirlit yfir áhrif efahyggju „á hugsunarhátt og menningu Vesturlanda" og hinsvegar er hún „málsvörn efahyggjumanns" (9). Fyrra hlutverkinu er sinnt fyrst og fremst með sögulegri umfjöllun, þar sem saga efahyggju frá Pyrrhoni til dagsins í dag er rakin í grófum dráttum og mestur gaum- ur gefinn heimspeki nýaldar. Eins og Atli bendir sjálfur á þá bregður þessi frásögn ekki síður ljósi á þekkingarfræði sem slíka og sögu hennar. Verkið er greinilega skrifað með það fyrir augum að hver sem er geti gluggað í það sér til gagns og gamans. Alkunna er hversu snúið það er að gera öllum til geðs og vissulega gæti það hvarflað að lesand- anum að höfundurinn geri þekkingu hans ekki sérstaklega hátt undir höfði. En þá ber að hafa hugfast hversu mikil fengur það er fyrir lesendur sem eru að byrja að fóta sig áfram á „heimspekilegum braut- um" að komast í svo skýrt rit um heim- spekilegt efni. Eins gæti það verið álitinn galli hversu hröð og á stundum yfirborðs- kennd umfjöllun höfundar um einstök tímabil heimspekisögunar er. En á móti kemur að bókin er knöpp og þjónar ágæt- lega þeim yfirlýsta tilgangi sínum að vera inngangur að heimspekilegri þekkingar- fræði. Þó verður að spyrja hvort t.a.m. sú mynd sem er dregin upp af heimspeki miðalda sé til þess fallin að dýpka eða glæða skilning lesandans (19-20). I raun fellur frásögn Atla af sögu efa- hyggjunnar mjög vel að þeirri söguskoð- un sem hefur verið ráðandi síðustu aldir meðal heimspekinga um flestallt sem við- kemur heimspeki: Frækornin er að finna í grískri fornöld en eftir daga Agústínusar einkennist kristin miðaldaheimspeki af stöðnun sem varð hlutskipti evrópskrar heimspeki allt fram til endurreisnarinnar og var í raun ekki rofið fyrr en undir lok sextándu aldar. Blómatími heimspekinn- ar er síðan sautjánda og átjánda öldin, og nær hún svo fullum skrúða í heimspeki Kants. Helstu strauma í heimspeki dags- ins í dag má svo í grófum dráttum rekja til Kants og Locke. Ekki verður gerð sér- stök athugasemd við þessa söguskoðun hér, þó svo að hún sé alls ekki hafin yfir gagnrýni. Söguskoðun af svipuðum meiði gerir vart við sig í stuttri umfjöllun uin sögu vísindanna (133). Sú mynd sem þar er dregin upp af þekkingarleit mannsins sem línulegu ferli, þar sem stöðugt bæt- ist við þekkingarforðann og þekkingin verður æ fullkomnari og réttari, virðist fela í sér ákveðna söguskekkju sem heldur rýrir gildi verksins. Þó þarf það alls ekki að vera svo að túlkunarfræðilegir ásteyt- ingarsteinar á borð við þennan hreki þær heimspekilegu röksemdir sem Atli heldur fram og eru kjarni verksins; sem er vitaskuld málsvörn efahyggjunnar. I lokaorðum bókarinnar er varpað ljósi á með hvaða hætti þeirri málsvörn var haldið uppi. Sú aðferð sem Atli beitir er fyrst og fremst fólgin í því að „rökstyðja að tilraunir heimspekinga til að hrekja efahyggju hafi minni en engan árangur borið" (139). En jafnhliða því er reynt „að sýna fram á að efahyggja sé engan veg- inn sú ógn sem margir hafa haldið heldur holl speki og heiðarleg" (139). En hvernig tókst til? Um hefð og afhefð Túlkun Atla leggur áherslu á að efahyggja sé samofin þróun þekkingarfræðinnar í sögu heimspekinnar, og að það hafi verið glíman „við róttæka efahyggju sem mótaði heimspeki nýaldar" og markaði þær braut- ir sem þekkingarfræði vestrænnar heim- speki hefur unnið eftir fram á okkar dag (9). Einnig má segja að þessi sögulega frásögn sé kjarninn í þeirri „málsvörn" sem ritinu er ætlað að vera. Fátt er jú meira sannfærandi en góð saga. Og boð- skapur þessarar sögu er m.a. sá að „heið- arlegur maður" geti ekki verið nokkuð annað en efahyggjumaður (10). Það er því eitthvað mikilvægt í húfi, áskorun efa- hyggjunnar er ekki einungis akademísk eða fræðileg, hún snýst um „heiðarlegan"
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.