Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.1995, Blaðsíða 52

Tímarit Máls og menningar - 01.12.1995, Blaðsíða 52
þessu hélt hann áfram þegar hann hóf ritferil sinn með sögum sem einatt báru sterkan keim af ljóði, goðsögn, ævintýri, og áttu einnig að leysa þann sem við þeim tók undan „spillandi eitri lífsins",9 undan þrúgandi leiðindum lágkúrulegs hvunndagsleika. Gorkíj segir frá því í æfisögu sinni, að hann hafi vonast til þess að saga hans „ízergil gamla" (1894) félli konum vel í geð, „að hún myndi reynast þess megnug að vekja hjá þeim þrá eftir frelsi og feg- urð."10 Þennan stein klappaði Gorkíj lengi, löngu síðar orðaði hann skálda- draum sinn á þann veg að listin, bókmenntirnar œttu að „ rísa upp yfir veruleikann oglyfta manninum uppyfirhann".11 Hann játar um leið að hér sé hann að boða „nauðsyn rómantíkur" í bókmenntum, þeirrar rómantíkur sem hann vill kalla „virka rómantík". Gömul og ný viðleitni Gorkíjs til að hrífa lesandann út úr hvunndagsleika sínum er nærtæk skýring á þeirri hetjudýrkun sem setur svip sinn á mörg verk hans. Gorkíj var í senn róttæklingur sem vildi rétta hlut alþýðu (amk. ef hún hefði manndóm í sér til að gera uppreisn!) og harðsnúinn einstak- lingshyggjumaður, sem hefur ótvíræða tilhneigingu til að fyrirlíta „venju- lega" og þreklitla menn. Samúð hans er hreint ekki með þeim „veiku" sem hrekjast undan veðrum og vindum lífsins, heldur með þeim sterku sem leggja allt í sölurnar og falla — ef ekki með sæmd þá að minnsta kosti með bravúr! Sú verður einatt bókmenntaleg niðurstaða af þessu öllu, að lýst er með mikilli velþóknun hetjum sem lifa sterku lífi, leggja þann ofstopa í tilveru sína sem gerir hana fagra og frjálsa — og þá um leið óbundna af hefðbundn- um siðgæðiskröfum. í „Makar Tsjúdra" segir Gorkíj frá sígaunum, Lojko Zobar sem var djarfastur hestaþjófa og Röddu sem var meyja fegurst og háskalegust: þau elska hvort annað með þeirri heift og því geypilega stolti sem verður báðum að bana. ízergil gamla, sem hefur orðið í samnefndri sögu, er moldavönsk kerling sem hefur víða flækst og elskað marga menn, brennt suma upp til agna en framið morð tO að bjarga öðrum, en sér aldrei eftir neinu og lýtur engum. VI Allt það sem nú var rakið gerir einmitt Gorkíj vel líklegan til þess að sækja í þann annarlega, skáldlega og hrikalega heim „Norðursins" sem rússnesk skáld og fræðimenn höfðu smíðað sér, sumpart beint upp úr forníslenskum textum en þó meir upp úr túlkun á þeim sem finna mátti í aðskiljanlegum frönskum, þýskum og sænskum ritum. Bókum um þessi efni sem berast til hans tekur hann með fyrirvaralausri hrifningu, eins og sjá má til dæmis af 50 TMM 1995:4
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.