Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.1995, Blaðsíða 78

Tímarit Máls og menningar - 01.12.1995, Blaðsíða 78
Kvikmyndir Lumiére-bræðra, rétt eins og heitin sem þeir gáfu þeim, voru fyrst og fremst hugsaðar sem lýsing á tilteknum atburðum, stundum svið- settum en oftast þó einhverju sem þeir rákust á „úti í lífinu". Hver mynd var þannig allt að því „bókstafleg" skrásetning einhvers þess atburðar sem bræðrunum þótti merkilegur. TÖkuvélinni var stillt upp frammi fyrir at- burðarásinni, filman látin rúlla lengd sína á enda og ný kvikmynd þar með komin í safnið. Engu var ofaukið og engu bætt við, hvorki í myndatökunni né síðar — höfundurinn er því sem næst ósýnilegur í verkinu. Þeir bræður eignuðust þó fljótlega keppinaut sem fór þveröfuga leið. Sagan segir að það hafi einkum verið tilviljuninni (eða forsjóninni) að þakka að Georges Méliés lenti inn á þeirri braut fantasíu og blekkingar sem nafn hans hefur ávallt síðan tengst en þennan „töframátt" kvikmyndanna uppgötvaði galdrakarl- inn Méliés allsendis óvart.2 „Slysið" olli hins vegar straumhvörfum í kvik- myndagerð þess tíma. Méliés tók sína fyrstu mynd árið 1896 og er því í flokki frumkvöðla kvikmyndalistarinnar. í fyrstu hermdi hann eftir skrásetningaraðferð Lumiére-bræðranna en var þó snöggur að snúa við blaðinu eftir „slysið" og leyfa hugarfluginu að taka völdin. Fantasían má heita einráð í verkum hans — allt sem kvikmyndagerðarmanninum datt á annað borð í hug gat gerst, svo framarlega sem tæknin leyfði. Méliés gat því hvort heldur var kafað niður á 20,000 faðma dýpi eða skroppið til tunglsins, samanber frægustu mynd hans Le VoyagedanslaLuneíré. 1902. Þeim Lumiére-bræðrum varðhinsvegar ekki hnikað frá jörðinni, enda vegnaði þeim mjög vel, en þessar ólíku starfs- aðferðir hafa allar götur síðan kastað fjöreggi kvikmyndarinnar á milli sín. Þessi stutta umfjöllun um tilurð kvikmyndalistarinnar verður hér látin duga en áður en lengra er haldið langar mig að nýta „skuggsjána" til að ræða örlítið um nafngiftir. Þeirra Lumiére-bræðra er ekki aðeins minnst sem fyrstu sýningarstjóra kvikmyndasögunnar, þeir gáfu kvikmyndalistinni einnig nafn.3 Nafngiftin cinéma (með eða án kommu) er dregin af vélinni fjölhæfu sem bræðurnir skírðu cinématographe, „skrásetjara hreyfmgar", sem er raunar næstum sama nafn og Edison hafði áður notað. Edison svaraði fljótlega fyrir sig með nýrri sýningarvél sem kölluð var vitascope eða „sjón- gjafi lífs". Þeir Lumiére-bræður og Edison voru þó ekki einir um hituna, keppinautunum fjölgaði stöðugt og vélum og namgiftum með. Einn skæð- asti keppinauturinn var William Dickson, fyrrum samstarfsmaður Edison, sem árið 1897 setti á markaðinn vél sem hann nefndi biograph eða „skrásetj- ara lífs". Ekki veit ég fyrir víst hvort orðin „bíó" og „bíómyndir" eru þaðan runnin því tilkynningin um fyrstu kvikmyndasýninguna í Reykjavík (27. júlí 1903) gefur talsvert misvísandi upplýsingar, samanber þá klausu sem hér fer á eftir: 76 TMM 1995:4
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.