Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.1995, Blaðsíða 14

Tímarit Máls og menningar - 01.12.1995, Blaðsíða 14
Skyldi það ekki vera sjálfsagt mál, að því meira sem skáldinu er niðri fyrir, og þá einnig lesaranum, því heitari og innilegri sem tilfinningarnar eru og geðið ríkara, þeim mun fremur hnykki hann á áherzlum, brýni raustina, sveifli röddinni hátt og lágt, pati með höndunum og láti öllum látum? Ef við leitum hins eðlilega með því að líta í eigin barm, þá komumst við að raun um að slíkt væri að jafnaði fjarri sanni. Hitt er sönnu nær, að þá erum við örlátust á hvers kyns áherzlur, þegar okkur er sízt alvara. En þegar við segjum okkar hjartans sannfæringu eða tjáum helgustu tilfinningar okkar af einlægni, þá erum við hófsöm um allt slíkt; þá er áferð raddarinnar jafnari. Og hófsemin er aðalsmerki sannrar listar. Tökum til dæmis algengasta yrkisefni allra tíma, ástarjátningu. „Ég elska hana út af lífinu." Hver sem tæki sér þessi orð í munn, hlyti að margfalda áherzlur sínar og sveifla röddinni af móði, og enginn tryði honum. Segði hann hins vegar „Mér þykir vænt um hana," þá fínnum við að þar hlýtur að vera meira hóf á flutningi, einmitt vegna þess að okkur finnst meiri alvara liggja að baki þessum orðum. En fegursta ástarjátning, sem sögð hefur verið á þessari jörð, var aðeins: „Þröstur minn góður, það er stúlkan mín." og hver skyldi efast? Við finnum að dýpsta og tærasta tilfinningin er hófsömust bæði á orðaval og framsögn. Og við getum naumast hugsað okkur neinn flutning nógu látlausan til að hæfa hinum trúa einfaldleik þessara orða. Og svo koma blessaðir söngvararnir og ærast upp og ofan allan tónstigann, meðan þeir segja þessa setningu, sem naumast þolir að vera töluð upphátt. Hver trúir því, að skáldið hafi látið þessi orð líða um huga sér með áherzlu á „það" eða sagt: „Það er stúlkan mín", rétt eins og hann hefði í huga orð Hrafns við Gunnlaug ormstungu um Helgu fögru: „Mjök eru margar slíkar, fyr haf sunnan, konur góðar," en segi þrestinum í óspurðum fréttum og með nokkurri drýldni, að af þeim öllum vilji svo til, að hann eigi með hana þessa: „Það er stúlkan mín\" Nei, hér er ekki um neinn samanburð að ræða, því að minnsta kosti á þessari stundu er engin kona til, nema þessi eina, „stúlkan mín". Hér er það „efri röddin" í tvísöngnum, hrynjandi setningarinnar, sem syngur lagið án allra tvímæla. Hitt er svo annað mál, að þeim mun betur sér skáldið fyrir hlutverki undirraddarinnar, braghrynjandinni; og þar sem hann skipar þessu alveg áherzlulausa orði „það" í hákveðu, þá stuðlar hann á það, og hann stuðlar ekki frá því, heldur upp að því. Þannig er því máli borgið. Og sama máli gegnir um orðið/er í fyrstu línu sexhendunnar. Þar er setningin: „sem fer með fjaðrabliki". Þarna er fer ekki veigameira orð í setningunni er svo, að áherzla er lítil að eðlilegum hætti, og því vafasamt að skilja við það í rímstöðu. En sjáum þá hversu vandlega sú staða þess í bragnum er tryggð: Hann hástuðlar upp að því: ,,/úglinn trúr, sem/er með 12 TMM1995:-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.