Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.1995, Blaðsíða 24

Tímarit Máls og menningar - 01.12.1995, Blaðsíða 24
meðalmennskunnar séu ekki aðal mannlífsins heldur sjaldhafnarflíkur karlmennskunnar: hið persónulega fullveldi einstaklings er horfist ótrauður í augu við ábyrgð sína á eigin lífi og velferð heimsins og skapar sér þá sérstöðu í orðum og háttum sem er nauðsynleg til að brjóta af sér viðjar afturhaldsins, „ins hrörnaða, lúna" (115). III. Hið ilk Þótt Stephan G. reyndi sjálfur að eyða öllum efasemdum um að hann væri annað en „heiðingi og aþeisti" (LII) hefur staðið í ýmsum að kyngja þeirri niðurstöðu. Nordal leitast við að sannfæra lesandann, af miklum vilja en naumum mætti, um að uppistaðan í sálarlífi Stephans hafi þrátt fyrir allt verið „andleg reynsla", réttnefnd „religion", sem léði honum þrek, bjartsýni og trúartraust (LIX, LXI). Jafnvel Halldór Laxness eignar honum „trú", þótt í nokkuð öðrum skilningi sé, trú á hugsjónir og uppþrá.8 Og Emil Guð- mundsson hefur af miklum vísdómi bent á tengsl Stephans við amerískar fríkirkjuhreyfingar á ofanverðri 19. öld, ekki hvað síst hugsjónir únítara er hann hallaði sér að eftir að hafa sagt skilið við lúterska söfnuðinn.9 Ekkert er athugavert við sagnfræði Emils, en hitt er jafnljóst að íslenska menning- arfélagið, sem Stephan tók þátt í að stofna 1888, gekk miklum mun lengra í „þankalausræði og sjálfgjörri trú" (eins og Espólín hefði orðað það) en frjálslyndustu únítara hefði dreymt um. Raunar stóð þar ekkert eftir af trú nema hin yfirfœrða merking sem Nordal og Laxness leika sér báðir að og breytir því ekki að Stephan var sannur trúleysingi, heiðingi, í hinum hvers- dagslegasta skilningi. Ég nefndi hér áðan að rótin að guðleysi Stephans hafi einkum verið siðferðileg. Friðþægingarkenning kristninnar brýtur þannig þverlega í bág við hina ríku réttlætiskennd hans, þá kennd sem Sigurður Trölli lét svo í ljós „að allir ætti / á eigin trú sem hönd að bjargast" (50). Að ég geti hafið mig upp „úr tapinu hér með að trompa upp á það, / sem tekur við, þegar ég dey" (136) er Stephani óskiljanlegt, ósiðlegt. Maður verður að borga eigin skuldir sjálfur. Og hyldýpi bölsvandans (óhrjáleiki heimsins andspænis meintri al- gæsku og -visku guðs) varnar þeim Stephani og Trölla vegar að kennisetn- ingum kristninnar: ÖU óhöpp hlutu hans vilji að vera, sem varnarlausum mönnum farga (53). En „ið góða", ég tala nú ekki um hið algóða, gat enga sök hafa átt við Gest, 22 TMM 1995:4
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.