Uppeldi og menntun - 16.02.2007, Blaðsíða 30

Uppeldi og menntun - 16.02.2007, Blaðsíða 30
30 JÁKVÆTT STARFSUMHVERF I KENNARA ? AUK IN V INNUGLEÐ I Allir starfsmenn hafa einstaklingsbundnar starfsþarfir (Dawis og Lofquist, 1984). Það merkir að þeir gera hver sínar kröfur til starfs síns og starfsumhverfis, t.d. um ýmsan aðbúnað, vinnuálag og framkomu vinnufélaga við sig. Einnig gera þeir kröfur til aðbúnaðar í víðara samhengi, t.d. þeirrar virðingar sem starfið skuli njóta. Eitthvað sem er mikilvægast fyrir einn skiptir annan ekki endilega miklu máli. Starf og starfs- umhverfi gera einnig kröfur til starfsmanna með mismunandi hætti eftir eðli, inni- haldi og aðbúnaði starfsins. Starfsmaður og vinnustaður þurfa sífellt að mæta þörfum hvor annars með ásættanlegri samsvörun. Ánægja í starfi fer svo eftir því hversu vel starfið uppfyllir starfsþarfir starfsmannsins. Svokölluð starfsaðlögun miðar að því að ná og viðhalda þessari nauðsynlegu samsvörun milli starfs og starfsmanns. Starfs- manni er hætt við streitu og kulnun þegar misvægi er milli krafna sem starfið gerir og hæfni hans til þess að ráða við starfið og aðstæður í umhverfi þess (Milstein og Golanszewski, 1984). Leiter og Maslach hafa þróað spurningalista til að leggja mat á starfsumhverfi (Org- anizational Check-up Survey). Þau tengja sex almenna þætti í starfsumhverfinu og fimm þætti sem lúta að stjórnun við hugtökin kulnun og vinnugleði. Þessum hug- myndum verða gerð skil hér og einnig rýnt í umfjöllun annarra um þetta efni. Þættirnir sex eru vinnuálag, sjálfræði í starfi, umbun, starfssamfélag, sanngirni og gildismat (Leiter og Maslach, 2000; Maslach og Leiter, 1997). Starfsmaður heldur vinnugleði sinni ef sátt er um ofangreinda þætti og kröfur vinnustaðarins eru í takt við þarfir hans og ásætt- anlegt framlag. Skorti á einhvern þáttinn getur það leitt til kulnunar. Kjöraðstæður eru þær að starfsmanni finnist vinnuálag hæfilegt, hann hafi valkosti og stjórn í starfi sínu, njóti viðurkenningar og umbunar, finnist samfélag vinnustaðarins gott, njóti sanngirni, virðingar og réttlætis og finnist starfið vera mikilvægt. Það leiðir til kulnunar ef honum finnst of mikið að gera, skortur vera á valkostum og sjálfræði í starfi og umbun ekki nægileg, samskipti ófullnægjandi, sanngirni ekki fyrir hendi eða togstreita ríkja um gildi vinnustaðarins. Því meiri hætta er á kulnun sem misvægi er meira og útbreiddara. Þættina greindu þau Maslach og Leiter upphaflega með spurningalista könnunum og viðtölum við liðlega 10 þúsund einstaklinga (Maslach og Leiter, 2005). Hér á eftir verður þáttunum lýst nánar (Leiter og Maslach, 2000). Kulnun og vinnugleði Við rannsóknir á kulnun (job burnout) hefur verið algengt að styðjast við svokallað þriggja þátta líkan Maslach. Í seinni tíð hafa Maslach og Leiter, samstarfsmaður hennar, (1997; 2000) horft á kulnun sem annað skautið á vídd sem hefur vinnugleði (job engage- ment) á hinu skautinu. Þau beina nú sjónum að því hvað viðhaldi þeirri vinnugleði og jákvæðum viðhorfum til starfsins sem nýir starfsmenn hafa venjulega, í stað þess að kanna fyrst og fremst neikvæða þætti sem leiða til kulnunar eins og gert var áður.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188
Blaðsíða 189
Blaðsíða 190
Blaðsíða 191
Blaðsíða 192
Blaðsíða 193
Blaðsíða 194
Blaðsíða 195
Blaðsíða 196
Blaðsíða 197
Blaðsíða 198
Blaðsíða 199
Blaðsíða 200
Blaðsíða 201
Blaðsíða 202

x

Uppeldi og menntun

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Uppeldi og menntun
https://timarit.is/publication/581

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.