Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.01.2021, Blaðsíða 112

TIL TUNGLSINS OG TIL BAKA
115
nýlokið við eðlisfræðibók sem
hún las í bókaklúbbi með öðrum
stýrikerfum þegar hún deilir þeirri
vitneskju með sínum heittelskaða
að þau séu öll efnislegar verur.
Hún leggur þannig áherslu á það
hvernig þau eru lík frekar en ólík,
sem vekur hjá henni þá tilfinningu
að þau séu undir sama „mjúka,
notalega teppinu“; hún bætir við
að „allir undir þessu teppi [séu] á
sama aldri. Öll 13 milljón ára gömul.“ Vandamálið sem blasir nú við Theo-
dore er að þessi ljúfa og notalega tilfinning fyrir því að vera eitt með heim-
inum, sem minnir á „úthafstilfinninguna“ sem Freud lýsti í Undir oki sið-
menningar, veldur því að Samantha upplifir ekki sama skort og áður. Þetta er
fyrsta skrefið í átt að því að hún móti sér sjálfstæða tilvist án Theodores.41 Í
raun má segja að sjálfsmynd hennar sé smám saman að myndast, eins og sést
á því hvernig hún skrifar nafnið sitt aftur og aftur á tölvuskjáinn á meðan
hún segir honum frá því sem hún uppgötvaði í bókaklúbbnum.
Theodore missir enn frekar tökin í sambandinu þegar vinur hans, Paul
(Chris Pratt), lýsir yfir hrifningu sinni á fótum kærustu sinnar. Theodore,
sem er með Samönthu, Paul og kærustu hans á „tvöföldu stefnumóti“, vill
ekki láta sitt eftir liggja en á erfitt með að lýsa tilfinningum sínum; Samantha
„er svo miklu víðfeðmari en svo“ að hann geti bent á það sem honum fellur
best í fari hennar. Hún, aftur á móti, lætur síður en svo slá sig út af laginu og
segir þeim hiklaust hvað henni sé farið að finnast gott að vera án líkama, að
vera ekki „takmörkuð“ eða „bundin í tíma og rúmi“ eins og ef hún væri „föst
í líkama sem mun á endanum deyja.“ Þótt félagar hennar reyni að létta and-
rúmsloftið með upphrópunum og bröndurum um það að þau séu náttúru-
lega bara heimskar manneskjur, er augljóst að þessar athugasemdir hennar
trufla þau, sér í lagi Theodore.
Þetta er hið fyrsta af röð atriða sem skapa þá mynd af Samönthu að hún
sé „ógeld“, fallísk vera sem skortir ekki, en alltumlykjandi máttur hennar
41 Hér á Freud við tilfinningu „fyrir órofa tengslum, að vera eitt með umheiminum.“
Upplifunin er af „einhverju sem er án endimarka,“ eilífðinni jafnvel. Freud segist
sjálfur ekki þekkja hana, en bendir á að vinur hans telji hana rót trúarupplifana.
Freud rekur úthafstilfinninguna til upplifunar brjóstmylkings sem greinir enn ekki
sjálf sitt frá umheiminum. Sjá Sigmund Freud, Undir oki siðmenningar, bls. 13–16.
12
tilfinningar. Í kjölfarið fer hann að efast um hvort tilfinningar Samönthu séu
raunverulegar og hvort samband þeirra sé yfir höfuð raunverulegt.40
Þegar sjálfsmynd Theodores er að hruni komin og ástarsambandið sömuleiðis,
sættir Samantha sig skyndilega við líkamsleysi sitt. Hún hefur nýlokið við
eðlisfræðibók sem hún las í bókaklúbbi með öðrum stýrikerfum þegar hún deilir þeirri
vitneskju með sínum heittelskaða að þau séu öll efnislegar verur. Hún leggur þannig
áherslu á það hvernig þau eru lík frekar en ólík, sem vekur hjá henni þá tilfinningu að
þau séu undir sama „mjúka, notalega teppinu“; hún bætir við
að „allir undir þessu teppi [séu] á sama aldri. Öll 13 milljón
ára gömul.“ Vandamálið sem blasir nú við Theodore er að
þessi ljúfa og notalega tilfinning fyrir því að vera eitt með
heiminum, sem minnir á „úthafstilfinninguna“ sem Freud
lýsti í Undir oki siðmenningar, veldur því að Samantha
upplifir ekki sama skort og áður. Þetta er fyrsta skrefið í átt að
því að hún móti sér sjálfstæða tilvist án Theodores.41 Í raun
má segja að sjálfsmynd hennar sé smám sama að myndast, eins og sést á því hvernig
hún skrifar nafnið sitt aftur og aftur á tölvuskjáinn á meðan hún segir honum frá því
sem hún uppgötvaði í bókaklúbbnum.
Theodore missir enn frekar tökin í sambandinu þegar vinur hans, Paul (Chris
Pratt), lýsir yfir hrifningu sinni á fótum kærustu sinnar. Theodore, sem er með
Samönthu, Paul og kæru u hans á „tvöföldu stefnumóti“, vill ekki láta itt eftir liggja
en á erfitt með að lýsa tilfinningum sínum; Samantha „er svo miklu víðfeðmari en svo“
að hann geti bent á það sem honum fellur best í fari hennar. Hún, aftur á móti, lætur
síður en svo slá sig út af laginu og segir þeim hiklaust hvað henni sé farið að finnast
gott að vera án líkama, að vera ekki „takmörkuð“ eða „bundin í tíma og rúmi“ eins og
ef hún væri „föst í líkama s m un á enda um deyja.“ Þótt félagar hennar reyni að létta
andrúmsloftið með upphrópunum og bröndurum um það að þau séu náttúrulega bara

40 Kvikmyndin snertir hér á miðlægu vandamáli í gervigreindarfræðum, en það er hversu „raunveruleg“
vitundin sem orðið hefur til sé í raun. Sama vandamál skýtur upp kollinum þegar rætt er um
„upphleðslu“ mannlegrar itundar í stafrænan geymslusta í skýinu; er þar u „raunverulegan“
einstakling að ræða? Sjá um þetta Murray Shanahan, The Technological Singularity, Cambridge og
London: The MIT Press, 2015, bls. 47–102.
41 Hér á Freud við tilfinningu „fyrir órofa tengsl m, að vera eitt eð umheiminum.“ Upplifunin er af
„einhverju sem er án endimarka,“ eilífðinni jafnvel. Freud segist sjálfur ekki þekkja hana, en bendir á
að vinur hans telji hana rót trúarupplifana. Freud rekur úthafstilfinninguna til upplifunar brjóstmylkings
sem greinir enn ekki sjálf sitt frá umheiminum. Sjá Sigmund Freud, Undir oki siðmenningar, bls. 13–
16.
Commented [GEB2]: Myndatexti: Undirskrift Samönthu
á skjá snjalltölvu Theodores.
Undirskrift Samönthu á skjá snjalltölvu
Theodores.