Andvari

Årgang

Andvari - 01.01.1974, Side 140

Andvari - 01.01.1974, Side 140
138 ÓLAFUR BJÖRNSSON ANDVAW Árin milli heimsstyí Á þessu tímabili skiptust á skin og skúrir í efnahagsmálum Islendinga, þó að lengst af væri verzlunarárferði fremur óhagstætt. Verðbólgan hafði, eins og áð- ur gctur, náð hámarki haustið 1920, cn 'þá byrjaði mikið verðfall, sem skapaði mikla örðugleika í öllum atvinnurekstri. Um miðjan þriðja áratuginn létti krepp- unni, sem af verðfallinu stafaði, og voru árin 1924-26 mjög hagstæð útflutn- ingsatvinnuvegunum. Sæmilegt verzlun- arárferði hélzt til ársins 1930, en :þá fór áhrifa heimskreppunnar að gæta, og setti hún síðan svip sinn á allt athafna- líf fram til þess er síðari heimsstyrjöldin skall á 1939. Við lok fyrri heimsstyrjaldarinnar var við mikinn vanda að etja í efnahagsmál- um. Viðskiptakjör höfðu eins og áður segir breytzt Islendingum mjög í óhag síðustu stríðsárin, og leiddi það til halla á viðskiptajöfnuði. Hér við bættist, að verðbólga hafði verið meiri á Islandi á stríðsárunum en í lielztu viðskiptalönd- um, og jók það enn á viðskiptahallann. Þá bar og brýna nauðsyn til þess að end- urnýja skipastól landsmanna, og önnur framleiðslutæki höfðu gengið mjög úr sér á styrjaldartímanum, og jók það mjög á innflutningsþörfina. Af (þessu leiddi, að bankarnir áttu í miklum örðugleikum með að fullnægja eftirspurninni eftir er- lendum gjaldeyri. Fram að þeim tíma hafði ekki verið um að ræða sérstaka skráningu íslenzku krónunnar, þannig að hún fylgdi dönsku krónunni eða skrán- ingu hennar í Danmörku, sem eðlilegt var talið, meðan Island var hluti danska ríkisins. En með fullveldisviðurkenning- unni 1918 skapaðist grundvöllur fyrir því, að Islendingar mörkuðu sína eigin stefnu í peninga- og gengismálum og bæru á •jaldanna 1919-1939. henni ábyrgð. Það hefði verið eðlileg af- leiðing þess, að verðbólga var meiri á Islandi á stríðsárunum en í nágranna- löndum iþeim, sem við áttum mest viðskipti við, að gengi íslenzku krón- unnar hefði verið fellt þegar að styrj- öldinni lokinni. iSvo var þó ekki, og allt til ársins 1922 var reynt að halda ís- lenzku krónunni í jafngildi við þá dönsku. Hefir ástæðan til þess vafalaust m. a. verið sú, að íslendingar hafa talið sér það metnaðarmál, að sjálfstæðið leiddi ekki til 'þcss, að íslenzka krónan félli gagnvart öðrum Norðurlandakrón- um. En iþegar kom fram á árið 1922, varð gengislækkun ekki lengur umflúin. Var danska krónan þá skráð á kr. 1.30 eða hækkuð um 30% gagnvart þeirri íslenzku, en annar gjaldmiðill skráður í samræmi við það. Gullgildi krónunnar var þá um 60% af því, sem var fyrir stríð. Næstu ár, cða fram til ársins 1925, var gengi krónunnar síbreytilegt eftir framboði og eftirspurn á gjaldeyrismarkaðinum. Fór gengi krónunnar lækkandi fram til árs- ins 1924, en í marz það ár var gullgildið komið niður í 46.8% af gullgildi fyrirstríð. Nú fór afkoma íslenzkra útflutningsat- vinnuvega hins vegar mjög batnandi, og varð einkum árið 1924 mikið veltiár í sjávarútveginum. Islenzka krónan fór nú ört hækkandi, þannig að í okt. 1925 var hún komin í 82 gullaura. Hinar Norður- landakrónurnar voru þá komnar upp í gullgildi, og vildu nú sumir stjórnmála- menn undir forustu þáverandi fjármála- ráðherra, Jóns Þorlákssonar, láta íslenzku krónuna verða samferða hinum Norður- landakrónunum upp í gullgildi, en það varð þó ekki, heldur var gengi krónunnar nú fest í því sem þá var, en síðan var krónan látin fylgja sterlingspundi og
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168

x

Andvari

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.