Hugur - 01.06.2011, Side 71

Hugur - 01.06.2011, Side 71
6g Stóísk siðfræði og náttúruhyggja ytri gæða, bæði vegna þess að skelfileg áföll geti útilokað farsæld og af því að ytri gæði séu nauðsynleg fyrir sjálfa tilurð dyggðarinnar. Stóumenn halda því hins vegar fram, sem frægt er orðið, að versta veraldlega pína geti ekki komið í veg fyrir farsæld vitringsins, jafnvel þó að skynsemin bjóði honum að taka eigið líf þar sem hann hafi ekkert af því sem er í samræmi við náttúruna. Kostur þess að reka fleyg á milli þess sem er gott og alls hins sem er hlutlaust felst í því að farsæl manneskja, sem hlýtur þá að vera fuUkomlega skynsöm og dyggðug, er algerlega ónæm fyrir öllu sem kemur að utan. Hún er óhagganleg í sjálfræði eigin farsældar. Þess vegna segja stóumenn iðulega að einungis vitr- ingurinn sé sannarlega frjáls. Zenon skilgreinir reyndar farsæld einnig sem „gott flæði lífsins"38 og reynir þannig að tjá þá jákvæðu hugarró sem fylgir farsældinni. Hins vegar er fórnarkostnaður kenningarinnar nokkur. Það gengur gegn innsæi okkar að ómæld þjáning og gæfuleysi geti ekki hnikað farsæld hins dyggðuga. Staða þeirra viðfanga sem við kölluðum hlutlaus er athyglisverð. I vissum sldln- mgi skipta þau engu máli fyrir dyggðuga manneskju. Það breytir engu fyrir hana hvort hún er rík eða fátæk, heilbrigð eða heilsulaus, eða yfirleitt án alls þess sem er hlutlaust, hvort sem það er í samræmi við náttúruna eða ekki. Hlutlaus við- föng eru hvorki góð né vond. En í öðrum skilningi skipta þau máli fyrir dyggð- uga manneskju, því rétt breytni hennar, sem er viðeigandi breytni okkar hinna, felst í því að velja þá hluti sem eru í samræmi við náttúruna samkvæmt boðum skynseminnar. Stóumenn gera tilraun til þess að skýra hugmyndina með því að einskorða markmiðið við hið skynsamlega val sjálft og fjarlægja það viðfangi vals- ins, hinu hlutlausa. Vitaskuld var þessum hugmyndum ekki tekið með þögninni. Erkifjendur þeirra komu úr herbúðum Akademíunnar sem Platon hafði stofnað en var á þessum tíma vettvangur efahyggju. Þar fór Karneades fyrir. Hann færði rök gegn þeirri skoðun stóumanna að markmiðið fælist í skynsamlegu vah hluta sem eru i samræmi við náttúruna. Hann bendir (réttilega) á að samkvæmt stóumönnum skipti það engu máli fyrir skynsemina í valinu hvort sá sem velur öðlist í raun það sem hann velur og er í samræmi við náttúruna. Síðan bendir hann á að skynsemin í valinu hljóti að velta á því að miðað sé á markmiðið. En valið miðar aðeins á þá hluti sem eru í samræmi við náttúruna, þótt það sé ekki markmiðið að öðlast þá. Hafa þá stóumenn tvenns konar markmið, að velja og að öðlast? Gagnrýni Karneadesar kallaði fram nýja greiningu á vandamálinu og ný svör. Cicero segir: „við verðum í upphafi að fjarlægja þá villu að ætla að til séu tvö endanleg mark- mið. Því ef markmið manns væri að miða spjóti eða ör beint á eitthvað, þá myndi það samsvara kenningu okkar um hin endanlegu gæði ef hann gerði allt sem hann gæti til að miða beint. Eftir þessari h'kingu að dæma ætti að gera allt til að miða beint. Eigi að síður væri það markmið hans að gera allt til að ná markmiði S1’nu [...] en að hann hæfði markið væri eins og eitthvað sem ætti að velja [...].“39 Kandamálið sýnir í hnotskurn hugmynd stóumanna um að markmið lífsins sé 38 Stobajos 2.77. 39 Um endimörk góðs og ills 3.22. Um rökin gegn stóumönnum, sjá Striker 19963: 241-48.
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164

x

Hugur

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.