Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.01.2021, Page 242

„GUð ER DAUðUR EN HANN vEIT ÞAð EKKI“
213
skyldi undra að fræðimenn sem fást við sýndarrými vísi aðallega í heimspeki
Leibniz. Leibniz skynjaði heiminn sem svo að hann væri settur saman úr
„mónöðum“ eða örsmáum kjörnum. Hver ein og einasta mónaða lifði útaf
fyrir sig í innilokuðu rými innra sjálfs og enga glugga væri að finna út í um-
hverfið. vart verður hjá því komist að taka eftir hversu óhugnanlega mikið
mónöðufræði Leibniz líkjast samfélagi sýndarrýmis sem nú er komið fram
á sjónarsviðið. Í hinu síðarnefnda fara hönd í hönd hnattrænt samræmi og
sjálfsveruhughyggja (e. solipsism) eins skringilegt og það nú er. Sem sagt,
sökkvum við ekki statt og stöðugt dýpra í sýndarrýmið samhliða því að við
hringum okkur upp í leibníska mónöðu? Þótt mónaðan sé án glugga sem
opnast út í umheiminn speglast í henni sjálfri alheimurinn eins og hann
leggur sig. við verðum sífellt meiri mónöður án glugga að raunveruleik-
anum. Alein eigum við í gagnvirkum samskiptum við tölvuskjái og mætum
aðeins sýndarverund en engu að síður sökkvum við æ dýpra í hnattrænt net
og eigum á einu og sama andartakinu samskipti við gjörvalla veröldina.
Rýmið sem Dostojevskí ímyndaði sér og hinir ódauðu gátu talað hömlu-
laust í án þess að taka tillit til siðferðishafta, er fyrirboði gnostíska draumsins
um sýndarverund. Það góða við sýndarkynlíf er, að þar eð samskiptin eru
við sýndarfélaga, fyrirfinnst þar engin áreitni. Innan sýndarrýmis er enginn
áreittur því við eigum ekki beint í samskiptum við raunverulegt fólk og við
höfum fullt frelsi til að gefa sóðalegustu ímyndunum okkar lausan tauminn.
Fyrir skömmu var þessi hlið sýndarrýmis tekin út að ystu mörkum í tillögu
sem kom fram á sjónarsviðið á ný á meðal ákveðinna hópa í Bandaríkjunum.
Þar er lagt til að „hugsa upp á nýtt“ réttindi náriðla, það er að segja þeirra
sem þrá að fremja samræðisverknað á líkum. Af hverju ættu þeir ekki að fá
þrá sinni fullnægt? Hugmyndin var sú, að á sama hátt og fólk leyfir að líffæri
þess séu notuð í læknisfræðilegum tilgangi ef það fellur skyndilega frá, ætti
líka að leyfa því að gefa náriðlum líkin af sér. Þessi tillaga er lifandi dæmi
um hvernig skilningur Kierkegaards á því að eini góði nágranninn sé dáinn
nágranni hlýtur viðurkenningu í pólitískum rétttrúnaði gegn áreitni. Dáinn
nágranni – lík – er fullkominn rekkjunautur fyrir „umburðarlyndan“ ein-
stakling sem engan vill áreita. Eðli málsins samkvæmt er ekki hægt að áreita
lík og enn fremur getur lík ekki notið. Þar með hverfur einnig hin truflandi
ógn af umfram-ánægju sem annars myndi steðja að sjálfsveru sem gerir sér
dælt við líkið.
Þótt orðið „áreitni“ virðist vísa til staðreyndar sem skilgreina megi á
skýran og einfaldan hátt, er það eitt þeirra orða sem orkar sérlega tvímælis
þegar betur er að gáð og skapar og viðheldur hugmyndafræðilegri leynd.