Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.01.2021, Qupperneq 243

SLAvOJ ŽIŽEK
214
Grundvallarmerking hugtaksins lýtur að hrottafengnum staðreyndum á
borð við nauðganir, barsmíðar og annars konar félagslegt ofbeldi sem ber
auðvitað að fordæma afdráttarlaust. En án þess að því hafi verið veitt nokkur
eftirtekt hefur grundvallarmerking hugtaksins „áreitni“ runnið hljóðlaust
saman við ríkjandi notkun þess, það er fordæmingu á hvers kyns of mikilli
nálægð við aðra raunverulega manneskju, þrár hennar eða hans, hræðslu og
nautnir. Nú á dögum ráða tvö þemu lögum og lofum um frjálslynt og um-
burðarlynt viðhorf til annarra: virðing fyrir framandleika annarra og víðsýni
annars vegar en hins vegar ofboðslegur og áráttukenndur ótti við áreitni.
Hinn er í lagi svo framarlega sem nærvera hans er ekki uppáþrengjandi,
svo framarlega sem hann er ekki raunverulega annar. Umburðarlyndi fellur
saman við andstæðu sína. Mér ber skylda til að vera umburðarlyndur í garð
annars merkir í reynd að ég eigi ekki að nálgast hann um of, ekki ráðast inn
á hans svæði. Í hnotskurn; mér ber að virða óumburðarlyndi hans/hennar
gagnvart of mikilli nánd minni. Æ skýrar kemur einmitt þetta fram í dags-
ljósið sem eitt af helstu „mannréttindum“ í síðkapítalistísku samfélagi, það
er að eiga rétt á því að vera ekki áreittur, að vera haldið í öruggri fjarlægð
frá öðrum.
Dómstólar í flestum vestrænum ríkjum setja nú á dögum nálgunarbann
þegar einhver ákærir aðra manneskju fyrir áreitni (fyrir að elta hann/hana
á röndum eða viðhafa óæskilega kynferðislega tilburði). Hægt er að banna
með lögum þeim sem áreitir að koma viljandi í námunda við fórnarlambið
og honum gert skylt að halda sig í að minnsta kosti hundrað metra fjarlægð.
Eins nauðsynlegar og þessar ráðstafanir eru má engu að síður finna í þeim
einhvers konar vörn gegn hinni skelfilegu Raun í þrá Hins; liggur ekki í
augum uppi hversu hrikalega ofbeldisfullt það er að sýna fyrir opnum tjöldum
ástríðu sína í garð annarrar manneskju? Eðli málsins samkvæmt þá meiðir
ástríða viðfang sitt og jafnvel þótt viðtakandinn taki glaður að sér hlutskiptið
mun hann eða hún aldrei komast hjá augnabliki óttablandinnar lotningar
og undrunar. Eða, til að koma með enn eitt tilbrigðið við spakmæli Hegels:
„Illskan leynist í því sama augnaráði og skynjar illskuna allt í kringum sig“;
óumburðarlyndi gagnvart Hinum leynist í því sama augnaráði og skynjar allt
í kringum sig óumburðarlynda og uppáþrengjandi Hina.
Sérstaklega ætti að vera á varðbergi þegar karlmenn tala um kynferðis-
lega áreitni gegn konum – málefni sem tröllríður öllu svo jaðrar við þrá-
hyggju. Þegar rétt hefur verið krafsað í „femínistavænt“ yfirborð hins pólit-
íska rétttrúnaðar hittir maður fyrir gömlu karlrembu-goðsögnina um konur
sem hjálparvana verur og að þær beri ekki einungis að vernda fyrir ágengum