Hugur - 01.01.2013, Blaðsíða 125

Hugur - 01.01.2013, Blaðsíða 125
 Brosi!  segjum að tjáningin standi sjálfri sér álengdar gefur það vissa Marlægð til kynna, þar er um að ræða ákveðin „tengsl“ þess sem brosir við tjáningu sína og svipbrigði. Ástríður sem hafa sterk hvatateikn, auk hinna hamslausu viðbragða hláturs og gráturs, hrífa okkur með sér, við erum milliliðalaust fangin í tjáningunni þó að við reynum eftir fremsta megni að halda aftur af okkur og láta sem ekkert sé, svo ekki komist upp um okkur. Séu aftur á móti hvatateikn sterkari og greinilegri og geðshræringa veikari verður tjáning þeirra að leikinni uppákomu sem við get- um ýkt eða stillt í hóf á alla mögulega vegu en ávallt með merkingarbærum og meðvituðum hætti. Af hverju? Af því að við skynjum að óskýrleiki ósjálfráðra svipbrigða sem hæfir vanmætti hvatateiknanna er ósamboðinn gæðum og ákefð geðshræringanna sjálfra. Bros leikur þar af leiðandi táknrænan látbragðsleik, þar er brugðið á leik með tjáninguna. Fyrsta niðurstaða: brosið býr yfir gnægð blæbrigða sem hæfa, eða eru öllu heldur sniðin að, Mölda ólíkra geðshræringa. Önnur niðurstaða: í tjáningunni eru mörkin á milli náttúrulegrar tjáningar og merkingarbærra svipbrigða á reiki. Náttúran verður að – list. Hið ósjálfráða táknkerfi hins lifaða líkama verður að mynd líkingu. Geðshræringin kemur upp um „sig“ í skælum þeirra ástríðna sem hafa skýr hvatateikn, svo sem ótta, skelfingar, ágirndar, heiftar, haturs, ofsagleði. Sú geðs- hræring sem veldur hlátri og gráti afhjúpar sig hins vegar ekki í slíkri tjáningu heldur í rofi á tengslum persónunnar og líkamans með þeim afleiðingum að einstaklingurinn glatar sjálfsstjórn sinni. Með brosinu málum vi! aftur á móti geðshræringar okkar, við gefum þeim ásýnd á leikvelli ásjónunnar. Þetta útskýrir jafnframt ónákvæmni hugtaksins sem nær yfir ósjálfráðan ljóma vinsemdarinn- ar, samúðarinnar, fullnægjunnar og vellíðaninnar en ekki síður tjáningu háðsins, hrokans, fyrirlitningarinnar, skömmustunnar eða feimninnar, sem má leysa af hólmi, hvert með sínum hætti, með tilhlýðilegum blæbrigðum í látbragði hlát- ursins eða í sinni upprunalegu mynd þar sem fínleg svipbrigði afslöppunarinnar skína í gegn. Leikur brossins að svipbrigðum slökunarinnar notfærir sér iðulega þá óræðni að svipbrigðin skírskota ekki aðeins til afslöppunar, léttleika, áhyggjuleysis, svíf- andi eðlis geðshræringarinnar, Marlægðar hins hrærða á sjálfan sig og umhverfi sitt, heldur vísa þau einnig oft til tvíræðni og margræðni viðfangsins, hins bjagaða, háskalega í aðstæðunum. „Tungumál“ munnvikanna, augabrúnanna og augnlok- anna ýjar gjarnan að þessu; svo ekki sé minnst á það þegar við drögum auga í pung. Slíkt tilheyrir strangt til tekið ekki lengur svipbrigðum brossins sem ein- faldri uppljómun andlitsins heldur gefur það tjáningunni nýjan blæ, ýkir hana eða temprar og skerpir iðulega á þeirri merkingu sem öðrum ber að skilja, og þó ekki síður maður sjálfur. Með firð sinni gegnir brosið hlutverki samskiptamiðils og merkingarbærrar tjáningar. Brosandi gerir maður sig skiljanlegan: maður vísar til sameiginlegrar vitneskju um eitthvað eða til þess sem maður á sameiginlegt með öðrum, jafn- vel þó að um sundrungu sé að ræða, t.d. sigur og ósigur, yfirburði, skömm eða auðmýkt. Brosið er aðstæðubundið viðbragð, brosandi staðfestir maður fyrir sjálf- Hugur 2013-4.indd 125 23/01/2014 12:57:29
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.