Hugur - 01.01.2013, Síða 59

Hugur - 01.01.2013, Síða 59
 List og l#!ræ!isskipan  búa yfir valdi til að stjórna, og fáveldi þegar hinir ríku og vel ættuðu, sem eru fáir, gera það“.10 Af þessum tveimur kostum telur Aristóteles fáveldi, sem hreint auðveldi, ekki vera æskilegt. Hann segir það aldrei vera gott, en það geti verið mis-slæmt. Kostir þess séu að þeir sem hafi nóg á milli handanna hafi nægan tíma til að ígrunda hlutina og ræða þá í sameiningu, auk þess sem mögulegt sé að auðugur maður komi til með að halda jafn vel utan um bú samfélagsins og eigið bú; hann sé búinn að sýna það í verki að hann geti stjórnað vel. Ef skilgreining á þeim auð sem þarf til þess að eiga aðild að stjórninni er hófleg geta aðilar auðveld- isins verið nokkuð margir, sem Aristóteles telur að væri betra. Hann nefnir einnig að aðferðir auðveldis til að skipa mikilvægum embættum séu skynsamlegar; þar sé almennt kosið um þá sem taki að sér mikilvæg embætti og þannig geti vel skipulagt auðveldi haft vissa kosti aðalsveldis í för með sér, ef það veldur því að þeir hæfustu séu valdir til starfa. Hins vegar eru, að mati Aristótelesar, alvarlegir gallar á auðveldinu sem gera það að verkum að því hættir til að verða slæmum stjórnarháttum að bráð og sé þar af leiðandi óstöðugt. Hann nefnir að í fyrsta lagi geti hinir auðugu oft fyllst drambi yfir eigin velgengni. Þetta leiði síðan aftur af sér að þeir Marlægist hugmyndir um almannahag og stjórni samfélaginu frekar í eigin þágu en í þágu allra. Viðhorf þeirra til almennings geti þannig orðið svipað og viðhorf húsbænda til þræla, sem sé ekki æskilegt í samfélagi frjálsra manna. Það versta sé síðan þegar hinir auðugu fyllast of miklum hroka og telji að þeir sjálfir séu hafnir yfir lögin; þannig getur auðveldi breyst í harðstjórn þar sem fáir auðugir túlka lögin einvörðungu í eigin þágu.11 Lýðræði er samkvæmt Aristótelesi stjórnarfar þar sem lýðurinn ræður ríkjum í skjóli meirihlutavalds síns. Hann tekur einnig fram að í lýðræðiskerfi sé það jafn- ræðið sem sé mikilvægast. Til þess að svo megi verða sé menntun og heilbrigði þegnanna oft á forsendum sameignarinnar. Stundum sjái samfélagið einnig frjáls- um þegnum sem minna mega sín fyrir jarðnæði, vegna þess að í lýðræði sé mikil- vægt að allir séu sjálfum sér nógir og ekki háðir neinum öðrum um nauðsynjar. Á tímum Forngrikkja var einnig oft gætt fulls jafnræðis við veitingu mikilvægra embætta með því að varpa hlutkesti um hver skyldi sinna þeim; með því að skip- anin væri tímabundin var einnig tryggt að fleiri ættu möguleika á því að sinna þeim. Gallar á lýðræðisfyrirkomulagi eru að hans mati hins vegar helst þeir að hinum fátæku hættir til að blindast af öfund í garð hinna betur stæðu; það gæti leitt til þess að meirihluti fátækra beitti sér gegn hinum ríku á gerræðislegan hátt. Í versta falli gæti þetta leitt til lögleysu og tilheyrandi harðstjórnar þegar leiðtogar lýðsins teldu sig hafna yfir lögin og stjórnuðu með tímabundnum tilskipunum án þess að taka tillit til hagsmuna heildarinnar.12 Það er ljóst að Aristóteles telur hvorki auðveldi né lýðræði til fyrirmyndar. Í því sambandi dregur hann á áhugaverðan hátt fram óvægna aðstöðu beggja hug- myndakerfa til jöfnu!ar:  Stjórnspekin, b:–.  Stjórnspekin, a:–.  Stjórnspekin, b:–a:. Hugur 2013-4.indd 59 23/01/2014 12:57:26
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164

x

Hugur

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.